موی بلند و مرتب همواره قسمت مهمی از جذابیت ظاهری بوده و توجه زنان و دختران را به خود جلب کرده است. موهایی که براق و سالم باشند، به عنوان یکی از شاخصههای اصلی زیبایی ظاهری محسوب میشوند. امروزه اهمیت مراقبت از موها علاوه بر خانمها برای آقایان نیز افزایش یافته و در ارزیابی زیبایی، سلامت موها از اهمیت بالایی برخوردار است؛ به همین دلیل درمان هرگونه بیماری مربوط به موها اهمیت بسیاری دارد. موخوره یکی از بیماریهای شایع است که همهی افراد را تحت تأثیر قرار میدهد. در ادامهی این مقاله به موخوره، علل، علائم و راههای درمان آن میپردازیم.
موخوره چیست؟
در زبان علمی، موخوره (Trichoptilosis) به تغییر ساختاری گفته میشود. به زبان سادهتر، این اصطلاح به موهایی با انتهای شکافدار اشاره دارد: یعنی یک تار مو در انتهای ساقه به دو یا چند شاخه تقسیم شود. این چند شاخه شدن انتهای مو میتواند به دلیل عوامل بیرونی مانند آب و هوا، عادات غلط آرایشی مو و مواد شیمیایی مثل رنگ مو یا دکلره یا به علت عوامل درونی مو یعنی کمبود آمینواسیدهایی مانند متیونین و سیستئین که موجب ترک خوردن سلولهای فولیکول مو میشود، رخ دهد. موخوره با شکستن شروع میشود و در نهایت با شاخه شدن نوک موها به وجود میآید و اگر به آن رسیدگی نشود، تا ریشه ادامه پیدا میکند. علاوه بر درک اینکه چه چیزی باعث شاخه شدن موها میشود، دانستن راههای مختلف برای جلوگیری از شکستگی و شاخه شدن مو و همچنین راههای درمان آن مهم است.
علت ایجاد موخوره
هرچند شکستن فیبرِ مو کاملا طبیعی است؛ اما دلایل دیگری از جمله مواد شیمیایی، گرمای ناشی از ابزارهای حرارتی مو و حتی نور بیش از حد خورشید میتواند باعث شکستن موها شود. در ادامه نگاهی عمیقتر به علل رایج موخوره میاندازیم:
۱.کش سرهای لاستیکی و برس کشیدن زیاد
ممکن است برخی از کشها و گل سرها، موهای شما را بکشنند که همین امر موجب ایجاد شکستگی در موها میشود. برای به حداقل رساندن این آسیب، توصیه میشود موها را با کشهای پارچهای یا کلیپسهای سبک ببندید تا مو را با آسیب کمتری نگه دارند. برسها نیز به همین ترتیب میتوانند موها را بکشند و منجر به دو شاخه شدن نوک مو شوند. در حالت ایدهآل باید از برسهای نرم یا چوبی استفاده کنید. نکتهی دیگر این است که موها را زمانی برس بزنید که خیلی خیس و مرطوب نیستند تا از شکستگی مو جلوگیری شود.
۲. حرارت مستقیم به موها
استفادهی نادرست و بیش از حد از ابزار حرارتی مو مثل سشوار و اتو مو باعث شکستن تار مو میشود. باید در کنار به حداقل رساندن استفاده از ابزار گرمایشی، با کمک گرفتن از محصولات محافظ حرارت و آبرسان از ایجاد شکستگی در موها جلوگیری کنید.
۳. مواد شیمیایی و رنگ کردن مو
معمولا موها طی فرآیندهای شیمیایی مثل رنگ کردن، رطوبت خود را از دست میدهند. خشک شدن موها امکان شکستگی تار مو و در نهایت موخوره را افزایش میدهد. فرآیند رنگ و دکلره کردن مو، ساختار تار موها را از داخل به بیرون تغییر میدهد. لازم به ذکر است که استفاده از رنگ موهای طبیعی و گیاهی میتواند تأثیر اندکی در دو شاخه شدن مو بگذارد.
۴. شستن و خشک کردن مداوم
نحوه و روشی که موهای خود را میشویید نیز بر سلامت مو تأثیر میگذارد. شستن موها به صورت مداوم و هر روزه با استفاده از مواد شوینده، باعث خشک شدن ساقهی مو و در نهایت آسیب دیدگی آن میشود. اگر موها در هنگام شستوشو بیش از حد به هم گره بخورند، ممکن است مشکلات موخورهای شدیدی به وجود آورند. همچنین، شستن موها با آبی که بیش از حد داغ است نیز میتواند در ایجاد موخوره تأثیر زیادی بگذارد.
۵. استفاده از مواد شویندهی نامناسب
استفاده از شامپوهایی که حاوی مواد شیمیایی زیاد مانند اسانس، آمونیاک و سولفات هستند، میتواند باعث آسیب و خشکی مو شود. بنابراین، بهتر است از شامپوهایی استفاده کنید که حاوی مواد طبیعی، خنثی و بدون مواد شیمیایی سنگین و مضر باشند. این شامپوها تغذیه و حفاظت لازم را به موها میدهند و از خشکی و آسیب ساقهی مو جلوگیری میکنند. بهتر است در موهای رنگشده، دکلرهشده، فر دادهشده یا کراتینهشده از شامپوهایی استفاده کنید که برای موهای آسیبدیده طراحی شدهاند. این شامپوها به خاطر ترکیبات خاص خود موها را مرطوب و نرم نگه میدارند و از خشکی مضاعف ساقهی مو جلوگیری میکنند. نکتهی دیگری که باید در نظر داشته باشید، استفاده از نرمکنندههای مناسب است. پیش از این در مجلهی کمد در مورد انواع نرمکننده و ماسک مو و کاربردهای آنها صحبت کردهایم. فراموش نکنید که نرمکننده را فقط باید به ساقهی مو بزنید!
با توجه به آنچه گفته شد، هر عامل بیرونی که باعث افزایش الکتریسیته ساکن در موها شود و خشکی ساقه را به همراه داشته باشد، میتواند عاملی برای بروز موخوره باشد. اما برخی عوامل درونی نیز میتوانند به عنوان دلایل ابتلا به موخوره مطرح شوند. این عوامل شامل کمبود بعضی املاح معدنی و ویتامینها در بدن، مشکلات گوارشی مانند یبوست، استرس و اضطراب و کمبود ویتامینها میشوند. اگر هیچ یک از عوامل بیرونی اشاره شده در مورد شما صادق نیست، بهتر است با پزشک مربوطه مشورت کنید تا علت موخوره را تشخیص داده و درمان مناسبی تجویز کند.
ارتباط موخوره با کمبود ویتامین
کمبود ویتامین A و E میتواند به عنوان یکی از عوامل مرتبط با موخوره در نظر گرفته شود. ویتامین E با خواص ضد اکسیدانی که دارد، نقش مهمی در حفظ نرمی و طراوت موها بازی میکند و کمبود این ویتامین میتواند باعث خشکی و شکنندگی در موها و در نتیجه موخوره شود. بنابراین، برای حفظ سلامت و زیبایی موها، توجه به مصرف مناسب ویتامین E ضروری است.
ویتامین A نیز یکی از ویتامینهای ضروری برای سلامتی بدن است و نقش مهمی در حفظ سلامت مو دارد. کمبود این ویتامین میتواند منجر به خشکی پوست سر و ساقه مو شود. اگر موخورهی شما همراه با ریزش مو و شوره است، احتمالا کمبود ویتامین A در بدنتان وجود دارد. بنابراین، در نظر داشته باشید که مصرف مناسب ویتامین A و E به عنوان بخشی از رژیم غذایی سالم و تعادلدار، میتواند به بهبود و کاهش موخوره کمک کند. میتوانید این ویتامینها را از منابع غذایی متنوع مانند میوهها، سبزیجات، ماهی، تخممرغ و روغنهای گیاهی مانند روغن زیتون و روغن آفتابگردان به دست آورید. همچنین، در صورت نیاز میتوانید با مشاورهی پزشک و متخصص، مکملهای ویتامینی مورد نیاز را نیز مصرف کنید.
انواع مختلف موخوره
موخوره انواع مختلفی دارد که خود شما با مشاهده میتوانید وجود آن را در موهایتان تشخیص دهید؛ به این صورت که دستهای از موهای خود را جدا کرده و به دقت ساقه و انتهای تار مویتان را نگاه کنید. اگر اشکال زیر را مشاهده کردید، متأسفانه باید بدانید که موهای شما صدمه دیده و دچار موخوره شدهاست و برای جلوگیری از آسیب بیشتر، بهتر است هر چه سریعتر در روتین مراقبت از موهایتان تجدید نظر کنید:
۱. موخوره کوچک (Baby Split End)
این نوع موخوره در اثر خشکی زیاد رخ میدهد و مرحلهی اول تشکیل موخوره است. در این مرحله بیشتر سلولهای قشری بافت مو به هم متصل هستند، پس به راحتی میتوانید با نوک گیری موها از بدتر شدن شرایط و پیشروی موخوره به قسمتهای بالاتر ساقهی مو جلوگیری کنید.
۲. موخوره دو شاخه یا Y شکل
این موخوره، شایعترین نوع موخوره و در اصل نوع پیشرفتهی Baby Split End است که در هنگام بروز به آن توجه نشده و در نتیجه ساقهی مو نیز با آن درگیر شده است. موخورهی دو شاخه بر اثر خشکی مو، اصطکاک با لباس، شانه زدن اشتباه، عدم نوک گیری موها به مدت طولانی و… ایجاد میشود.
۳. موخوره ۴ شاخه (Double Y)
اگر پس از ایجاد موخورهی دو شاخه، موها باز هم در معرض خشکی و آسیب باشند، استحکامشان به حداقل میرسد و میزان خشکی و شکنندگی مو بیشتر میشود؛ در نتیجه هر کدام از انشعابات موخورهی دو شاخه، خود به شاخههای کوچکتری تقسیم شده و موخوره Double Y رخ میدهد.
۴. موخوره بلند (Long Split End)
این نوع موخوره در انتهای ساقهی مو، تقریبا ۵ سانتیمتر بالاتر از نوک مو، دیده میشود. سنجاق سر، گیره یا کش مو که باعث ایجاد فشار روی ساقهی مو میشوند، نقش قابل توجهی در ایجاد این نوع موخوره دارند. موخورهی بلند در اکثر مواقع سطحی است؛ اما باعث تضعیف بافت ساقهی مو به صورت عمودی میشود.
۵. موخوره عمقی (Deep Split End)
اگر مواد شیمیایی مانند رنگ مو و دکلره، مدت زمان طولانیتری روی ساقهی مو بماند سلولهای ساقهی مو در نقاط خاصی به صورت عمیق از هم جدا میشوند. علاوه بر مواد شیمیایی، پیچاندن موها نیز در ایجاد این نوع موخوره تأثیرگذار است.
۶. موخوره پَر مانند (Feather Split End)
در بیشتر مواقع فرم دادن به مو با استفاده از گرما و حرارت سشوار و اتو، باعث میشود یک طرف موی شما نسبت به سمت دیگر بیشتر دچار آسیب شود و همین موضوع در مدت زمان کوتاهی باعث موخوره پر مانند میشود. قرار گرفتن مو در معرض نور خورشید و بستن آن به شکل دم اسبی، از عوامل موثر در بروز این نوع موخوره هستند.
۷. موخوره درختی (Tree Shape Split End)
وجود این نوع موخوره نشان میدهد موهای شما به قدر کافی رطوبت و مواد مغذی دریافت نمیکند و به شدت ضعیف شده است. بهترین راه برای نجاتِ بخشهای سالم مو این است که موهایتان را تا جایی که این موخوره دیده میشود، کوتاه کنید.
۸. موخوره سهشاخه (Triple Split End)
این شکل از موخوره مانند موخورهی دو شاخه (Y شکل) است؛ اما به علت آسیب بیشتر، سلولها و قشر کوتیکول مو بیش از قبل از هم گسسته شدهاند و به موخورهی سهشاخه تبدیل شدهاند.
۹. موخوره ناقص (Incomplete Split End)
این موخوره در ساقهی مو دیده میشود و به شکل یک سوراخ در وسط تار مو پدیدار میشود. این موخوره در قسمتهایی که مو دچار انحنا و پیچش است تشکیل شده و اکثرا در افرادی که موی مجعد یا فر دارند مشاهده میشود. همچنین شانه زدن موی خیس، استفادهی مداوم از اکسسوریهای مو، عدم تنوع در روش بستن و محکم جمع کردن موها از پشت میتواند در ایجاد این نوع موخوره تأثیر بگذارد.
۱۰. موخوره چند گرهای (White Spots Split End)
مواد شیمیایی مثل رنگ مو ممکن است موجب سوختگی در نقاط خاصی از مو شوند که در نهایت موخوره را به دنبال دارد. این نوع موخوره که در نگاه اول مانند گرههای پشت سر هم در ساقهی موهاست، در واقع نتیجهی تخریب بخشی از بافت مو توسط مواد شیمیایی است.
۱۱. موخوره زیگزاگی (Crinkle Split End)
این موخوره باعث ایجاد حالتی شبیه به فنر یا چروکیدگی در قسمتی از ساقهی مو (عموما در انتها و نوک مو) میشود که ناشی از کششهای بیش از حد در آن قسمت است.
۱۲. موخوره ضخیم (Thickening Split End)
عدم تعادل در هورمونهای بدن باعث ایجاد تغییراتی در جنس و ضخامت موها میشود؛ در نتیجه، قسمتی از ساقهی مو ضخامت بیشتری پیدا میکند و ساختار تار مو از یکدستی خارج و تبدیل به موخوره میشود. میتوان گفت در این نوع موخوره، موها هنوز چند شاخه نشده و قسمتهای تشکیلدهندهی تار مو همچنان به هم متصل هستند؛ اما با این حال، شرایط برای جدا شدنشان به طور کامل فراهم است.
۱۳. موخوره نوک تیز (Taper Split End)
استفادهی بیش از حد از لوازم حالتدهندهی مو یا مواد شیمیایی، باعث از بین رفتن کوتیکول مو میشود که در نهایت ایجاد موخورهی نوک تیز (شمعی شکل) را به دنبال دارد. شاخه شدن و باریکتر بودن انتهای مو از نشانههای وجود این موخوره است. از بین رفتن کوتیکول مو باعث میشود تا پوستهی بیرونی مو حذف شود و قشر داخلی مو در معرض آسیب قرار بگیرد. برای جلوگیری از تشکیل این موخوره باید استفاده از ابزار حالتدهنده را به حداقل رساند و موها را مرطوب نگه داشت.
۱۴. موخوره گرهای (Knot Split End)
این نوع موخوره در موهای مجعد یا فر، بیشتر مشاهده میشود. گره خوردن مو شاید به تنهایی موخوره حساب نشود، اما میتواند باعث وزی مو و تشکیل گرههای بیشتر و در نهایت شکستگی مو در هنگام شانه زدن شود. علل ایجاد این نوع موخوره، خشکی مو، استفاده از باد داغ سشوار و صدمات فیزیکی ناشی از بستن یک شکل مو برای مدت طولانی است.
۱۵. موخوره زاویهی راست (Right Angle Split End)
بستن موها به شکل تکراری برای طولانی مدت، باعث ایجاد شکستگی در ساقهی مو میشود و اگر به این شکستگی رسیدگی نشود، به تدریج تبدیل به موخورهی انشعابی میشود.
۱۶. موخوره انشعابی (Offshoot)
رنگ کردن موها، خشکی مو، حرارت و گرمای وسایل حالتدهندهی مو و… باعث ایجاد خمیدگی و گره در انتهای تار مو و در نهایت موخوره میشوند.
درمان موخوره
خلاص شدن از شر موخوره دو روش اساسی دارد: اول، برای جلوگیری از موخوره، باید یک روتین مراقبت از مو داشته باشید؛ دوم، کوتاه کردن منظم موها در فاصلهی منظم و نوکگیری آن بسیار ضروری است.
-روتینهای مراقبت از مو:
هیدراتاسیون مو نیز یک گزینهی جادویی برای جلوگیری از ایجاد موخوره است؛ چرا که موهایی که خشک و مستعد شکستن هستند، بدون استثنا فاقد رطوبتند. همچنین از درمان مو با روغنهای مغذی و کراتین (روغن تراپی) نیز میتوانید استفاده کنید. روغنتراپی کوتیکولهای باز را ترمیم میکند که باعث کاهش صدمههای ایجاد شده در مو میشود.
-گزینهی آخر، کوتاهی:
اگر کسی به درستی از صدمه رسیدن به موها جلوگیری نکرده باشد، چارهای جز کوتاه کردن مو باقی نمیماند؛ اما نیازی نیست که مو زیاد کوتاه شود. یک کوتاهی جزئی در حد نوکگیری نیز ممکن است برای از بین بردن موخوره کافی باشد. به طور کلی کوتاه کردن منظم موها به جلوگیری از موخوره کمک میکند پس اگر موهای بلندی دارید و میخواهید بلندی آن را حفظ کنید، بهترین گزینه برایتان کوتاه کردن مو هر۶ تا ۸ هفته یک بار است. دفعات موخورهگیری به فرد و سلیقهی هر کس بستگی دارد اما به طور میانگین هر دو ماه، یک بار زمانی بسیار ایدهآل است. موخورهگیری نیز با دو روش قیچی و با دستگاه قابل اجراست که در ادامه توضیحات بیشتری در مورد این دو روش میدهیم:
دستگاه موخورهگیری چیست؟
دستگاه موخورهگیری یک وسیله مانند اتو مو است که برای جدا کردن بخشهای شکسته و دوشاخهی مو استفاده میشود. با کشیدن دستگاه روی موها، تارهای دارای موخوره جدا شده و در محفظهی دستگاه جمعآوری میشوند. استفاده از دستگاه موخورهگیری میتواند به نتیجهای موثر در کاهش موخوره و خارش سر منجر شود. با این حال، برخی افراد ممکن است به آن حساسیت داشته باشند و از نازک شدن موهای خود شکایت کنند. همچنین، استفادهی بیش از حد از دستگاه موخورهگیری نیز ممکن است عارضههای دیگری داشته باشد. بنابراین، توصیه میشود استفادهی معقولانه و مطابق با دستورالعملها صورت گیرد.
جایگیزینهای دستگاه موخوره گیری
اگر با توجه به میزان اثرگذاری دستگاه موخورهگیری و موقتی بودن نتایج آن، از استفاده از این دستگاه منصرف شدهاید، راههای جایگزین دیگری برای کنترل موخوره وجود دارد:
۱.قیچی زدن مو در خانه: قیچی زدن مو به عنوان روش سنتی کوتاه کردن نوک موها و حذف موخوره استفاده میشود. برای اجرای این روش، موها را در جهت عقربههای ساعت پیچ دهید و نوک موها را قیچی بزنید. این کار را در جهت خلاف عقربههای ساعت نیز انجام دهید.
۲.قیچی زدن با قیچی مخصوص موخورهگیری: قیچی موخورهگیری یکی از ابزارهای ساده و بدون عوارض برای کنترل موخوره است. این قیچی به طور خاص برای از بین بردن بخشهای موخوره طراحی شده است و با استفادهی آسان، میتوان نتایج قابل توجهی در کاهش موخوره به دست آورد.
خلاصهی روشهای پیشگیری از موخوره
در روشهای مراقبت از موی خود دقت کنید و رفتارهای نادرستی که باعث موخوره میشوند را شناسایی و سریعا قطع کنید تا از روند پیشرفت موخوره جلوگیری شود. در ادامه به چند نکتهی مهم توجه کنید:
۱. انتخاب شامپوی مناسب: از شامپوهایی با pH پایین که باعث خشکی مو میشوند خودداری کنید، در عوض از شامپوهایی با pH متعادل و مرطوبکننده استفاده کنید تا رطوبت موهایتان همواره حفظ شود.
۲. دمای آب حمام: از آب داغ برای شستوشوی موها خودداری کرده و به جای آن از آب گرم با دمای معتدل استفاده کنید. آب داغ موجب ریزش، خشکی و خارش مو میشود.
۳. رفتارهای شانه زدن: هنگام شستوشو و خشک کردن مو، از شانه زدن خشن که موجب گره خوردن مو میشود، خودداری کنید. از شانههای چوبی یا دانه درشت برای شانه زدن موها استفاده کنید.
۴. استفادهی درست از سشوار و اتو مو: تا حد امکان از سشوار و اتو برای حالت دادن به مو استفاده نکنید؛ اما در صورت استفاده، فاصلهی کافی بین سشوار و مو را رعایت کنید.
۵. عدم شانه زدن موی خیس: موهای خیس را به هیچ عنوان شانه نزنید، زیرا موها در این حالت ضعیفترند و به راحتی شکسته و آسیبپذیر میشوند.
۶. عدم استفاده از مواد شیمیایی: از استفادهی مکرر مواد دکلره، فر و کراتینه خودداری کنید.
۷. نحوهی بستن مو: موها را به صورت سفت نبندید و از مدلهای مختلف برای بستن مو استفاده کنید.
۸. استفاده از حوله و روبالشتی مناسب: از حولههای نرم برای خشک کردن مو استفاده کنید. استفاده از روبالشتی مناسب و لطیف هنگام خوابیدن نیز به حفظ لطافت مو و عدم تغییر حالت موها در خواب کمک میکند.
۹. کوتاه کردن نوک موها: برای جلوگیری از شکنندگی موها و ضعیف شدن ساقهها، میتوانید نوک موها را به صورت دورهای کوتاه کنید. این کار باعث جدا شدن ساقههای آسیبدیده از مو میشود و خطر ایجاد موخوره را کاهش میدهد.
در نهایت میتوان گفت که موخوره میتواند با توجه به عوامل مختلف متفاوت به وجود بیاید. در صورت استفادهی صحیح و منظم از روشهای کنترل موخوره، ممکن است نتایج مثبتی در بهبود وضعیت سلامت مو به دست آید. مهم است بدانید که هر فرد ممکن است به طور متفاوت به روشهای کنترل موخوره واکنش نشان دهد. البته در صورتی که موخورهی شما شدید یا مزمن است، ممکن است نیاز به مراجعه به پزشک داشته باشید تا تشخیص دقیقتر و راهنماییهای مناسب را دریافت کنید.
