الیاف مورد استفاده در صنایع نساجی به دو گروه الیاف طبیعی و الیاف مصنوعی (انسانساخت) تقسیم میشوند.
هر کدام از این الیاف و پارچهها، دارای زیرمجموعههای متنوع هستند. ما در این مطلب تلاش داریم این گروهبندی و ویژگیهای هر یک از آنان را برای شما توضیح دهیم تا در خرید بعدی خود بتوانید به راحتی بر اساس ویژگیهایی که از پارچهی خود انتظار دارید خرید کنید و انتخاب درستی داشته باشید.
انواع الیاف
- الیاف طبیعی
- الیاف مصنوعی
- الیاف انسانساخت
الیاف طبیعی، انتخاب اولیهی طبیعت دوستان
زمانی که از الیاف طبیعی صحبت میشود، اولین چیزی که به ذهن ما خطور میکند پنبه و پشم است که سالیان سال است استفاده میشوند. اما الیاف طبیعی گروه بزرگتری را شامل میشود و به سه دسته الیاف گیاهی، الیاف حیوانی و الیاف معدنی تقسیم میشوند.
انواع الیاف طبیعی
- الیاف گیاهی
- الیاف پروتئینی
- الیاف معدنی
الیاف گیاهی
مهمترین الیاف طبیعی نساجی، پنبه، کتان، کنف و چتایی است که از طریق کاشت گیاه و فرآوری الیاف سلولزی تهیه میشود. اگر بخواهیم کمی تخصصیتر این الیاف گیاهی را تقسیم کنیم میتوان گفت:
| الیاف دانهای : مانند پنبه | الیاف ساقهای : مانند کتان، کنف، چتایی |
| الیاف برگی : مانند سیسال | الیاف میوهای: مانند نارگیل |
پنبه؛ الیافی بی رقیب در صنعت نساجی
در بین الیاف گیاهی، پنبه مهمترین و پرمصرفترین آنها است. دلیل محبوبیت آن در صنعت ریسندگی و بافندگی استحکام زیاد، دارا بودن قابلیت انعطاف و جذب بالای آب است.
امروزه در گرگان، گنبد کاووس، خراسان، مازندران، فارس، دشت مغان، اصفهان، آذربایجان و خرمآباد کشت میشود.
این محصول به دو شیوه دستی و با ماشین چیده میشد.
پنبههای جمع شده توسط کارگر به دلیل کار دست بسیار تمیزتر و مرغوب هستند اما به دلیل سختی کار و نبود نیروی کار کافی ماشین آلات جدید ساخته شدهاند که با کیفیتی چون دست این محصول را مستقیما از روی غوزه گیاه جمع میکنند.
اما استفاده از این ماشین آلات هنوز در ایران چندان مرسوم نشده است و لازم است در این بخش سرمایهگذاریهایی انجام شود، تا هم راندمان کشت و زرع پنبه در کشور بالا رود و هم کیفیت پنبه جمعآوری شده حفظ گردد.
شیوهی شناخت الیاف پنبه
روشهای مختلف میکروسکوپی، شیمیایی و سوزاندن وجود دارد که آسانترین و ممکنترین روش برای مصرفکننده روش سوزاندن است که در هنگام خرید پارچه مورد استفاده قرار میگیرد. الیاف پنبه در تماس با شعلهی آتش به سرعت میسوزند و با دور کردن شعله به سوختن ادامه میدهند و خاکستری سبک باقی میگذارند.
به دلیل وجود سلولز در بافت پنبه، بوی سوختن کاغذ را استشمام خواهید کرد.
موارد استفاده از پنبه
استفاده از پارچههای پنبهای به دوران تمدن اولیهی مصر قدیم بازمیگردد. به دلیل سهولت در کشت، قیمت مناسب، سبکی، نرمی، دوام و استحکام و بسیاری مزایای دیگر هیچ رقیبی در عرصهی نساجی و پارچه پیدا نکرده است. این پارچهها در تماس با پوست بدن هیچگونه حساسیت پوستی ایجاد نمیکنند و برای لباس کودکان و لباس زیر بسیار استفاده میشوند. برای ضدعفونی کردن این پارچهها میتوانید از حرارت و دمای بالای آب استفاده کنید؛ زیرا این پارچه به دمای بالا مقاوم است. دلیل استفاده این الیاف در ملحفههای بیمارستانی همین مقاومت در برابر حرارت است و برای ضدعفونی کردن در آب جوشانده میشوند.
یکی از مشکلاتی که پارچه و لباس پنبهای دارد، عدم مقاومت در برابر چروک است که امروزه با استفاده از الیاف پلیاستر یا ویسکوز همراه با پنبه، خاصیت چروکپذیری پارچهی پنبهای را کاهش دادهاند.
نگهداری از پارچههای پنبهای
در نگهداری پارچه پنبهای باید بدانید در جای خشک نگهداری شوند تا از رشد کپک و قارچ جلوگیری شود.
تابش نور خورشید موجب کم شدن استحکام و تضعیف پارچههای پنبهای میگردد پس باید از قرار دادن این پارچهها در معرض خورشید جلوگیری شود. برای اتو کردن این پارچهها باید آنها را مرطوب کنید تا به خوبی چین چروک پارچه باز شود.
کتان پارچه ای سبک و خنک برای تابستان
الیاف کتان از ساقه گیاهی به نام فلاکس استخراج میشوند. کتان از سالیان پیش مورد استفادهی بشر بوده و در کشورهای فرانسه، بلژیک، هلند، ایرلند و … کشت میشود. مقاومت کتان معمولاً بیشتر از پنبه است. رنگرزی کتان اکثراً در حالت پارچه صورت میگیرد و روش رنگرزی آن شبیه پارچهی پنبهای است.
موارد استفاده از الیاف کتان
کتان حرارت را بهتر از پنبه انتقال میدهد و از پارچههای دیگر خنکتر است.
الیاف کتان مانند پنبه به خوبی آب را به خود جذب میکند. همچنین رطوبت را به سرعت از دست میدهد و پس از شستن سریعتر خشک میشود. به همین دلیل برای خشک کردن ظروف از پارچههای کتان استفاده میکنند.
نکتهی مثبت الیاف کتان آن است که آبرفت ندارد و لازم نیست قبل از دوخت شسته شود. از الیاف کتان برای تهیهی روبالشی، ملحفه، حولهی صورت و … استفاده میشود.
نکات نگهداری از پارچه کتان
پارچهی کتان دارای درخشندگی و جلای طبیعی است و پس از شستوشوی آن، پارچه نرمتر میشود و درخشندگی آن نیز حفظ میگردد. پارچهی کتان در شستوشوی مکرر آبرفت دارد. اتو کردن پارچههای کتان باید در حالت مرطوب باشد تا چین و چروکهای حاصل از شستوشو کاملاً باز شود. ضمناً اتو کردن در سمت روی پارچه موجب درخشندگی و جلای بیشتر آن خواهد شد، پس بهتر است این لباسها را با پارچهای بپوشانید سپس اتو کنید.
پارچهی کتان را به مدت طولانی در معرض نور خورشید قرار ندهید چون موجب کم شدن استحکام و تضعیف پارچه میگردد.
کنف؛ الیافی گیاهی برای تولید پارچه
کنف از الیاف ساقهای است که از گیاه شاهدانه استخراج میشود. از زمانهای قدیم در اکثر کشورهای آسیایی از این الیاف برای مصارف پوششی استفاده میکردند. امروزه در اکثر کشورهای جهان که شرایط جغرافیایی مناسب داشته باشند، این لیف تولید میشود. الیاف کنف از کتان ضخیمتر و رنگ آن تیرهتر و عملیات سفید کردن آن مشکلتر است.
به دلیل خشک و خشن بودن، این الیاف مواد شیمیایی و رنگی را به سختی جذب میکنند. از الیاف کنف در تولید کیسه، گونی، نخ قند، تور ماهیگیری و بافت مکرومه استفاده میشود.
چتایی؛ الیاف قدیمی در هند و پاکستان
چتایی از نوع الیاف ساقهای است که در میان الیاف سلولزی بالاترین رقم مصرف را دارد.
چتایی برای اولین بار از هندوستان به اروپا برده شد. این گیاه در هندوستان، پاکستان و کشورهای گرمسیر و مرطوب به مقدار زیاد کشت میشود. چتایی تجاری در رنگهای زرد و قهوهای با شفافیت ابریشم مورد استفاده قرار میگیرد.
این جنس پارچه لمس خشن دارد و استحکام کتان را ندارد. چتایی از الیاف نسبتاً ارزان است و به مقدار زیاد در سطح جهان تولید میشود. از الیاف چتایی در ساختن کیسه و گونی بستهبندی کالا استفاده میشود.
از الیاف ظریف چتایی در پارچههای پردهای نیز استفاده میشود. ضایعات آن نیز برای پر کردن مبل و تهیهی کاغذ مناسب است.
الیاف برگی
یکی از مهمترین الیاف برگی سیسال است که بعد از صرف چند سال زمان برای کشت آن الیافی کرم متمایل به سفید تولید میشود. این الیاف سخت است و قابلیت انعطاف آن کم است. این لیف مشابه پنبه و کتان است و برای رنگرزی همان مسیر رنگرزی پنبه و کتان را طی میکند. کاربرد این لیف به عنوان طناب در صنایع حمل و نقل بسیار زیاد است. امروزه با پیشرفت تکنولوژی نساجی از این لیف در برخی از پارچههای تزیینی و قالی، موکت و به ویژه کلاه و کیف زنانه استفاده میشود.
الیاف پروتئینی
پشم از گذشته تا به امروز
از زمانی که ساکنان کوهستان و دشتهای سرد دریافتند که گوسفند میتواند در زندگی آنها نقش اساسی ایفا کنند و علاوه بر تأمین غذا با استفاده از پشم این حیوان از سرما زمستان در امان خواهند بود، دریافتند که گوسفند زنده از مردهی آن ارزشمندتر است.
پشم با اهمیتترین الیاف حیوانی است که در صنعت نساجی مورد استفاده قرار میگیرد.
الیاف پشمی خالص، رنگ سفید شیری دارند. هرچه رنگ الیاف پشم سفیدتر باشد مرغوبتر است.
الیاف رنگی نیز وجود دارد که ارزش آنها کمتر است. رنگ زرد الیاف ناشی از عدم مرغوبیت جنس آن و بدی نژاد و عدم سلامت حیوان است.
نور زیاد به کراتین پشم صدمه میزند. اگر پارچهی پشمی مدتی در معرض نور خورشید قرار بگیرد، به مقدار قابل توجهی از استحکام آن کاسته میشود.
نکات نگهداری از پارچههای پشمی
اغلب منسوجات پشمی چنانچه به طور صحیح شسته و خشک نشود، بلافاصله بعد از اولین شستوشو تغییر شکل میدهند، در حالی که استفاده از جوش شیرین برای شستوشو، شکل لباس را حفظ مینماید.
برای این کار به ازای هر یک لیتر آب برای شستوشو 25 گرم جوش شیرین را در آب حل کنید.
بدون چنگ زدن لباس، فقط با مالش آرام لباس را تمیز کنید. بعد از آبکشی بدون فشردن آن را میان یک حوله بپیچید تا آبش گرفته شود. سپس آن را روی سطح زمین پهن کنید تا خشک شود. به یاد داشته باشید از سفید کنندههای کلردار به هیچ وجه استفاده نکنید و مستقیماً روی پارچهی پشمی را اتو نکنید.
اگر به دنبال نکات بیشتری برای نگهداری این جنس لباس هستید، مطلب روشهای نگهداری لباسهای زمستانی را از دست ندهید.
چگونگی شناخت الیاف پشم
شناخت الیاف پشم با روشهای مختلف انجام میگیرد.
معمولترین آنها از طریق سوزاندن است. روش میکروسکوپی و شیمیایی از جمله روشهای دقیق است که ما به عنوان مصرفکننده به آن دسترسی نداریم. سوزاندن پارچهی پشمی بعد از به شعله رسیدن به آرامی رخ میدهد و خاکستری سیاه و براق مایل به قهوهای باقی میگذارد. هنگام سوختن بوی مخصوصی شبیه پر و مو به مشام میرسد.
موهر؛ پرکاربرد در صنعت نساجی
یکی دیگر از الیاف حیوانی که بعد از پشم در صنعت نساجی اهمیت دارد الیاف موهر است که از بز آنگورا تهیه میشود.
موهر مانند پشم به سهولت، آب جذب میکند و جذب رطوبت آن 13 درصد است. ویژگی پارچهی موهر مانند پارچههای پشمی است ولی خصوصیات نمدی شدن آن مانند پشم نیست. این الیاف برای لباسهای زمستانی بسیار مناسب است و معمولاً الیاف مخلوط از پشم و موهر با هم استفاده میشود.
از الیاف موهر برای بافت پارچههای پرزدار مبلمان استفاده میشود. همچنین از این الیاف، نخ بافتنی، پارچه آستری، کت و پوستهای تقلیدی و نوار قیطان تهیه میکنند.
کشمیر؛ پارچه کمیاب و ارزشمند
کشمیر یکی از ظریفترین و نرمترین الیاف حیوانی است که در صنعت نساجی شناخته شده است.
در لغت کشمیر مترادف کلمات پشمینه، مرغوز و موهر است. الیاف کشمیر از مویی که در سطح زیرین موی بدن نوعی بز بومی آسیا رشد میکند، به دست میآید. به طور کلی پارچههای کشمیر واقعی جزو نرمترین و ظریفترین پوششها هستند.
رنگ کرک کشمیر معمولاً خاکستری، زرد نخودی یا سفید است. خصوصیات شیمیایی آن شبیه الیاف پشمی است؛ مقدار جذب آب آن حتی از پشم بیشتر است و به همین نسبت در مقابل عوامل شیمیایی دارای حساسیت بیشتری است.
محصول کشمیر فوقالعاده کم و گرانقیمت است و به علت نرمی و نازکی آن یکی از مهمترین الیاف نساجی محسوب میشود.
پارچهی کشمیر، گرم، راحت و بسیار زیباست. از الیاف آن بیشتر برای تهیهی لباس و شال و جوراب کشباف به طور خالص یا مخلوط با سایر الیاف استفاده میشود.
در این مطلب با الیاف طبیعی گیاهی و حیوانی آشنا شدهایم و یاد گرفتیم چگونه آنها را از هم تشخیص دهیم و از منسوجات مختلف چگونه نگهداری کنیم. در مطالب بعدی به مبحث ابریشم به عنوان یک الیاف طبیعی با منشأ حیوانی و الیاف مصنوعی خواهیم پرداخت.
ابریشم، تحفه ای گرانبها برای تمام مردم دنیا
پارچهی ابریشمی از قرنها پیش بهترین و گرانبهاترین پارچه در دنیا بوده و هست.
به خاطر ارزش و لطافت آن همیشه خیاطانی ویژه و ماهر عهدهدار برش و دوخت آن بودهاند.
این کالای با ارزش از ترشحات یک کرم کوچک به دست میآید و در نهایت زیبایی عرضه میگردد.
هر پیله دارای 1000 تا 3000 متر نخ به وزن یک گرم است که اغلب به دلیل وجود صمغ تنها 700 تا 900 متر آن قابل پیچیدن و استفاده است.
نخهای ابریشمی خیلی سبک و براق هستند و کشش آنها زیاد و مقاومت در برابر پارگی و چروکپذیری آن بالا است و برای انواع منسوجات مورد استفاده قرار میگیرد. این پارچهی زیبا بعد از طی شدن مراحل گوناگون و طولانی از رشتههای تنیدهشده توسط یک کرم کوچک به دست میآید. اینکه این مراحل چگونه طی میشوند امری تخصصی است ما به عنوان مصرفکننده چیزی که لازم است بدانیم طرز شناختن الیاف ابریشم و انواع آن است که در ادامه به آن پرداختهایم.
چگونه پارچه ابریشم را از سایر پارچهها تشخیص دهیم؟
برای شناخت الیاف ابریشم مانند سایر الیاف روشهای تخصصی چون میکروسکوپ و محلول شیمیایی وجود دارد، ولی ساده و در دسترسترین روش استفاده از شعله است. بویی که از الیاف ابریشم به مشام میرسد به علت نداشتن گوگرد با پشم فرق دارد. الیاف ابریشم مانند پشم در برابر شعله میسوزد و خاکستری سیاه رنگ از خود باقی میگذارد.
شناخت انواع پارچههای ابریشمی
پونژه
پونژه پارچهی ابریشمی نازک، لطیف و سبک است که به صورت تافته بافته میشود. در این نوع بافت روی سطح پارچه گره و خطوط مورب به وجود میآید. کلمهی پونژه به معنای بافتهشده در خانه، یک لغت چینی است. امروزه این پارچه با الیاف مصنوعی به گونهای بافته میشود که وزن و ظاهر آن کاملاً شبیه پونژهی ابریشمی است.
پارچه حریر ابریشمی
پارچهای محکم، لطیف و ظریف که در برابر چروک شدن نیز مقاومت زیادی دارد. معمولاً از براقیت خاصی برخوردار است.
پارچهی ابریشمی تجملی و گرانبهاست و زیبایی آن باعث شده که در بسیاری از موارد الیاف مصنوعی جایگزین ابریشم طبیعی گردد تا برای تمامی مصرفکنندگان در دسترس باشد.
ساتن
پارچهی نرم و براق با زمینهی متراکم و ضخیم که از ابریشم و الیاف مصنوعی در بافت آن استفاده میشود.
پارچهی ساتن که پشت پارچه مات است برای پیراهن زنانه و آستر کت استفاده میشود.
ساتن دوشس پارچهی سنگین، تجملی و گرانقیمت است که برای لباس عروس کاربرد زیادی دارد.
ابریشم وحشی
یک نمونه از پارچهی ابریشم خام است که در روستاهای شمال ایران بافته میشود و بیشترین مصرف آن به عنوان چادر شب و شال است.
کاربرد الیاف طبیعی
الیاف طبیعی مانند پنبه مناسب لباسهای روزمره، تیشرت، شومیز، شلوار، لباس زیر، لباس کودک و نوزاد (بهخاطر نرمی و ضد حساسیت بودن)، حوله، دستمال و ملحفه است. الیاف گیاهی لینن مشخصاً مناسب لباسهای تابستانی، پیراهن، شلوار، مانتو هستند. الیاف حیوانی مانند پشم، کشمیر گوسفند، شتر، آلپاکا، لاما و … برای تهیهی پالتو، کت و ژاکت زمستانی، پلیور و شال گردن، پتو و لحاف و فرش و قالی مورد استفاده است.
ابریشم برای تهیهی لباسهای مجلسی و شومیز، کراوات، روسری و شال، روتختی و پردههای لوکس و رومیزی تزئینی و لباسهای گرانبها مناسب است.
الیاف طبیعی به دلیل راحتی و لطافت، دوستدار پوست هستند و لباسهایی که در تماس مستقیم با پوست شما قرار دارند از این الیاف تهیه میشوند. برای مثال لباسهای روزانه و لباس زیر از جنس الیاف پنبه انتخابی لطیف و سبک است. بلوزهای پشمی در عین زیبایی و ظرافت گرمای مطبوعی دارند و در فصل زمستان انتخابی کاربردی هستند.
الیاف طبیعی جذب رطوبت و تنفسپذیری بالایی دارند و در فصل گرم سال برای داشتن حس سبکی و خنکی مورد استفاده قرار میگیرند.
به دلیل ماهیت طبیعی که دارند به راحتی تجزیه میشوند و اگر مراحل تولید استاندارد و متناسب با شاخصهای محیط زیستی در مراحل تولید آن رعایت شود از جمله الیاف زیستتخریبپذیر و سازگار با محیطزیست هستند.
این الیاف خاصیت عایق حرارتی (گرم یا خنک نگه داشتن بدن) را دارند، در نتیجه در تمام فصول برای شما کاربرد خواهند داشت. اما ویژگیهایی چون چروکپذیری بیشتر (مثل پنبه)، آسیبپذیری در برابر حشرات (مثل بید برای پشم) و قیمت بالاتر (مثل ابریشم و کشمیر) از میزان محبوبیت این پارچهها میکاهد.
الیاف ساخت دست بشر (الیاف انسانساخت)
الیاف مصنوعی به دو گروه کلی دستهبندی میشوند. گروه اول الیاف بازیافته (نیمهمصنوعی) هستند که در ساخت آنها از الیاف طبیعی استفاده میشود. گروه دوم الیاف ترکیبی است که در آنها فقط از مواد شیمیایی استفاده میشود.
الیاف بازیافته با افزایش هر روزهی جمعیت و نیاز روزافزون به پارچه و منسوجات ایدهی جدیدی بود که مورد استقبال قرار میگرفت. در این ایده دانشمندان از چوب و گیاهان مختلف که در طبیعت وجود دارد و دارای مولکولهای بلند سلولزی است، برای تهیهی الیاف نساجی استفاده کردند. در نتیجه انواع بیشماری از الیاف مصنوعی تهیه و به مقدار قابل توجهی به بازارهای دنیا عرضه شد.
ویسکوز، بازآفرینی صنعت از مواد طبیعی
برای تهیهی ویسکوز از کلیهی محصولات طبیعی که دارای سلولز کافی باشند مانند تفالهی نیشکر، خمیر کاغذ، لینتر (الیاف کوتاه پنبه جا مانده روی تخم پنبه) و مواد گیاهی دیگر که سلولز بالایی داشته باشند استفاده میشود.
الیاف ویسکوز از استحکام مطلوبی برخوردار است. پارچه با جنس ویسکوز جذب رطوبت بیشتری از پنبه به عنوان الیافی طبیعی دارد. الیاف ویسکوز در برابر حرارت کاملاً مقاوم هستند و تا 190 درجهی سانتیگراد زرد نمیشود و مقاومت خود را حفظ میکند. اما همانطور که الیاف طبیعی در برابر نور خورشید حساسند و در بلندمدت به آنها آسیب وارد میشود، این الیاف که از سلولز ساخته شدهاند نیز در اثر نور خورشید آسیب میبینند.
برای تشخیص الیاف ویسکوز از شعلهی آتش استفاده نمایید. این الیاف در برابر آتش ذوب نمیشوند و در تماس با آتش بدون ذوب شدن با بوی ضعیفی شبیه کاغذ میسوزند و کمی خاکستر نرم باقی میگذارند.
از جمله ویژگیهای این الیاف نرمی و لطافت پارچه است که آن را به انتخابی برای پارچهی پیراهنی، تریکو و پرده تبدیل کرده است. این الیاف را اگر با پنبه و پشم ترکیب کنند برای تولید پارچههای لباس زیر، تریکو، شلوار و ملحفه استفاده میشود و با ترکیب الیاف ویسکوز با پلیاستر پارچههای مناسب برای رومیزی، موکت و پارچهی پانسمان و کالای بهداشتی تولید میشود.
ریون، الیافی سلولزی ولی صنعتی
کوپر آمونیوم ریون نوع دیگری از الیاف بازیافتهی سلولزی است که با حل کردن سلولز در محلول کوپر آمونیوم تهیه شده و به نام ابریشم مصنوعی مورد استفاده قرار میگیرد.
ویژگیهای فیزیکی این الیاف مثل ویسکوز است و حساسیتهای مشابهی به نور و دما دارد.
پارچههایی که از این الیاف تهیه میشوند شباهت زیادی به ابریشم طبیعی دارند.
این الیاف هنگام سوختن ویژگیهای پنبه را از خود نشان میدهند، حال آنکه ابریشم طبیعی همینطور که بالاتر گفته شد ویژگیهای دیگری دارد. برای آشنایی بیشتر با این نوع پارچه مطلب پارچهی ریون چیست؟ چگونه تولید میشود و چه ویژگیهایی دارد؟ را مطالعه کنید
بازآفرینی الیاف بلااستفادهی پنبه و چوب در صنعت نساجی
دستهی دیگری از الیاف بازیافته دیاستات سلولز است که از چوب و یا لینتر پنبه برای تولید آن استفاده میشود.
پارچههای تولیدشده از الیاف دیاستات لمس نرم، ظاهر ابریشمی، عایق خوب حرارتی و مقاومت در برابر چروک دارد.
استات با نزدیک شدن آتش، نرم و شروع به ذوب شدن میکند؛ در حال ذوب شدن میسوزد و گلولهی سخت ذغالمانندی از خود به جا میگذارد.
در پارچههای پیراهنی، آستری، روبان، کروات، پارچهی تریکو و الیاف کوتاه آن برای تهیهی پوست مصنوعی، پارچهی حریر و اطلس تافته استفاده میشود. در موقع شستن پارچه و لباسهایی از این جنس نباید از آب گرم استفاده کرد و در زمان خشک کردن نباید آویزان شوند؛ زیرا پارچه به راحتی تغییر شکل میدهد، پس بهتر است آن را روی سطحی صاف پهن کنید.
الیاف مصنوعی (تولید پارچه و منسوجات صددرصد صنعتی)
اولین لیف صنعتی که دارای منشأ طبیعی بود راه را برای ساخت الیاف کاملاً مصنوعی باز کرد.
چون الیاف بازیافتهی سلولزی و پروتئینی از مواد طبیعی بوده و روزبهروز تهیهی آنها مشکلتر و گرانتر میشد، لذا کوششهای مداومی به عمل آمد که بتوان الیاف مصنوعی را از راه ترکیبات شیمیایی به دست آورد.
طبقهبندی الیاف مصنوعی ترکیبی، برخلاف الیاف بازیافته کار آسانی نیست؛ زیرا هر روز پلیمر جدیدی کشف میشود و لیفی به دستهی مصنوعی افزوده میشود. از این جهت این الیاف را از روی ترکیب کلی شیمیایی طبقهبندی میکنیم. در این مطلب سه الیاف نایلون، پلیاستر و اکرولیک مورد بررسی قرار میگیرند.
۵ اصل مهم برای انتخاب مانتو تابستانی
انواع الیاف مصنوعی
نایلون، الیافی پرمصرف در انواع محصولات
الیاف نایلون دارای سطح صاف و براق هستند و کششپذیری زیادی دارند، ولی خاصیت جذب رطوبت الیاف نایلون بسیار ناچیز بوده و بهتر از سایر الیاف در آب مقاومت خود را حفظ میکنند. در مقابل نور خورشید این الیاف تجزیه میشوند و استحکام خود را تا حد قابل توجهی از دست میدهند.
الیاف نایلون مقاومت زیادی در برابر ساییدگی دارند. مقاومت زیاد در برابر سایش و کشش، ثبات ابعادی عالی، بازگشت چروک خودبهخودی به حالت اولیه، مقاومت در مقابل پوسیدگی، نگهداری آسان و خشک شدن سریع از ویژگیهای نساجی این الیاف مصنوعی است.
در کارخانه با مخلوط کردن مقدار کمی از نایلون با الیاف پشم، مقاومت در برابر سایش را به طور قابل ملاحظهای در منسوجات پشمی افزایش میدهند. این خاصیت بسیار خوب الیاف نایلون موجب میشود که در صنعت برای تهیهی جوراب ساقبلند، آستری، مایو شنا، لباس ورزشی، پارچهی دانتل، پارچهی بارانی، مسواک و انواع برسها و بسیاری از لوازمی که روزانه از آنها استفاده میکنیم به کار میرود.
برای شناخت الیاف و پارچهی نایلون از آتش استفاده نمایید که به محض تماس به شعله همراه با ذوب میسوزد و از آن مادهی سیاهرنگ و سختی به جا میماند.
پلیاستر، الیافی بیرقیب در صنعت نساجی
بعد از کشف پلیاستر در مدت کوتاهی تولید جهانی پلیاستر از نایلون سبقت گرفت و اکنون در حدود 75 درصد مصرف الیاف مصنوعی را تشکیل میدهد. پلیاستر دارای چند مزیت است که این الیاف را در بازار مصرف نسبت به نایلون برتری میدهد و آن، لمس نرمتر و پرتر پارچه، سازگار در ترکیب با پنبه و پشم، حساسیت کمتر نسبت به رطوبت که منجر به سهولت در نگهداری و شستوشو میشود و میزان چروکپذیری نزدیک به صفر که برای بعضی مصارف صنعتی مناسب است.
الیاف پلیاستر در برابر حرارت، رطوبت و نور خورشید بسیار مقاوم هستند و دمای 200 درجه را به راحتی تحمل میکند. انعطاف و استحکام الیاف و پارچههای مصنوعی از جنس پلیاستر در حالت خشک و خیس یکسان است.
مقاومت مناسب این الیاف در برابر نور خورشید باعث شده به عنوان پارچهی مناسب پرده انتخاب شود.
پلیاستر هنگام نزدیکی به آتش شروع به ذوب شدن میکند و در تماس با آن همراه با ذوب میسوزد و دود غلیظی ایجاد میکند و مادهی سیاهرنگ و سختی از خود به جا میگذارد.
از این الیاف برای تولید منسوجات متنوعی از جمله آستری، کراوات، مخلوط با پشم به عنوان پارچهی فاستونی مردانه، پارچهی حریر پیراهن زنانه، لباس کار، بارانی و مخلوط با اکریلیک برای تولید تریکو و بسیاری دیگر استفاده میشود.
الیاف اکریلیک، مناسب ترکیب با سایر الیاف
لمس لطیف و نرم این الیاف، امکان ترکیب با سایر الیاف را به تولیدکنندگان منسوجات صنعتی میدهد.
چروکناپذیری، عایق حرارت بودن و ایجاد رنگهای تند از جمله خواصی است که این الیاف و پارچههای تولیدشده با این الیاف دارند. برای مثال در تولید تریکو از اکریلیک به وفور استفاده میشود.
از این الیاف برای تولید پوست مصنوعی، لباسهای پلیسه، پارچهی فاستونی و بسیاری دیگر از منسوجات استفاده میشود.
کاربرد الیاف مصنوعی
الیاف نایلون (Nylon) برای تهیهی جوراب زنانهی نازک (جوراب شیشهای)، لباسهای ورزشی و کشی، طنابهای مقاوم و تور ماهیگیری و چادر، چتر نجات و کیسهخواب کاربرد دارند.
الیاف پلیاستر (Polyester) برای ساخت و تهیهی لباسهای روزمره، مانتو، شلوار، کت، روسری و شال، پارچههای مبلی و پرده استفاده میشود.
آکریلیک (Acrylic) برای تهیهی پلیور، شال و کلاه بافتنی، جوراب و دستکش زمستانی، پتو و فرش ماشینی و روکش مبل و کوسن استفاده میشود. این لیف جایگزین اقتصادی برای پشم طبیعی است.
الاستین / لایکرا / اسپندکس (Elastane / Lycra / Spandex)، مناسب لباسهای ورزشی (مانند لگ ورزشی، تیشرت ورزشی)، مایو و لباس شنا، جوراب و جورابشلواری، لباسهای جذب و کشی (شلوار، تاپ) و لباس زیر زنانه و مردانه است.
الیاف مصنوعی دوام و مقاومت بیشتر نسبت به الیاف طبیعی دارند. ضدچروک هستند در نتیجه نیاز کمتری به اتو دارند. به دلیل جذب رطوبت پایین فرآیند خشکشدن سریع است و قیمت مناسبتری به نسبت الیاف طبیعی دارد. اما الیاف مصنوعی نسبت به الیاف طبیعی تنفسپذیری کمتری دارند. باعث ایجاد الکتریسیتهی ساکن و در برخی افراد باعث ایجاد حساسیت میشود. این الیاف برخلاف الیاف طبیعی زیستتخریبناپذیر بوده و به همین دلی آلودگی محیط زیستی بیشتری ایجاد میکنند.
