Muse؛ الهام بخش طراحان لباس

بهار اسماعیل پور

سپتامبر 20, 2021

هنگام دیدن یک کالکشن در دنیای فشن، آنچه که در پس ذهن طراح لباس گذشته تا به این اجرا رسیده خود مبحثی جذاب و مفصل است. حتی گاهی با دانستن منبع الهام طراح، دیدگاه ما به آن مجموعه از لباس تغییر می‌کند. اگر گزارش و تحلیل‌ فشن‌شوهای مختلف را خوانده باشید، احتمالا با واژه‌ی Muse مواجه شده‌اید. Muse نه تنها در دنیای فشن که در اصل در دنیای هنر واژه‌‌ای تقریبا معادل الهام است. در این مطلب کمد ماقصد داریم در مورد این واژه و کارکردش در دنیای فشن برایتان بگوییم. در ابتدا به ریشه و معنی میوز و در ادامه به شکل‌گیری و تاثیرگذار بودن آن در دنیای فشن و همچنین ارتباط میوز و طراحان لباس می‌پردازیم.

معنی و ریشه‌ی کلمه Muse / میوز

در ابتدا به دنبال تعریف لغوی میوز هستیم و به سراغ لغت نامه کمبریج می‌رویم. در آنجا این‌گونه شرح می‌دهد که: میوز در واقع یک شخص یا یک موجود خیالی یا نیرویی است که به کسی ایده می‌دهد و به او در نوشتن، نقاشی یا ساخت موسیقی کمک می‌کند. همچنین در لغت نامه‌ی آکسفورد هم معنی کلمه Muse را inspiration، به معنی الهام آورده است.

اما ریشه‌ی این کلمه بر می‌گردد به نیمه‌ خدایان اساطیری یونان. با استناد به کتاب افسانه‌ی خدایان نوشته‌ی شجاع الدین شفا؛ “در تاریخ یونان و همچنین در تاریخ هنر و ادب جهان میوزهای نه‌ گانه‌ی اساطیری یونانی، اهمیت و مقام خاصی دارند. میوز در افسانه خدایان یونان، خدای کوچکی است که وظیفه‌اش الهام بخشیدن به شاعر و هنرمند است. به طور کلی الهه‌ایست که مقامش از خدایان اصلی پایین‌تر و هم ردیف با پریان و نیمه خدایان است و شاید آن را بتوان “روح هنر” نامید.
در ادبیات و هنر مغرب زمین برای هر دسته از هنرهای زیبا یک میوز قائلند که تا او به سراغ هنرمند نیاید، وی نمی‌تواند اثری عالی بیافریند. اسامی این نوع پری یا میوز در ادبیات و هنرهای مغرب زمین آنقدر تکرار شده که جزو جدا نشدنی این ادبیات شده است.”

ویرجیل ابلوه؛ طراح موفق سیاه پوست

میوزها در دنیای فشن و طراحان لباس

در گزارشات و مصاحبه‌هایی که در مورد یک کالکشن لباس در فشن شوها نوشته می‌شود، کلمه‌ی میوز (متناسب با تعریف دیکشنری کمبریج) در دنیای فشن نیز به کرات دیده و شنیده شده است. اما در صنعت مد میوز‌ به چه کسانی اطلاق می‌شود و در ایده‌پردازی و ایجاد مجموعه‌ها چه نقشی را ایفا می‌کنند؟ اولین میوز در دنیای مد چه کسی بود؟
شاید به شکل مشخص و روشن نتوان اولین میوز را در تاریخ مد جستجو کرد. اما واضح است که با مرور تاریخچه و شکل‌گیری فشن‌شوها نقش مدل‌ها برای طراحان فراتر از یک ابزار نمایشی رفته و در دل همان روند تکامل فشن شوها، میوز شکل گرفته است.

میوزها نه تنها الهام بخش طراحان لباس مد هستند، بلکه انگیزه‌ای برای دیزاینرها نیز می‌باشند که به خلق خود ادامه دهند. اغلب اوقات در پایان نمایش‌های مد، طراحان با این سوال مواجه می‌شوند که الهام بخش شما چه چیز یا چه کسی بود؟ اگرچه منبع الهام پشت هر مجموعه به شکل جداگانه ممکن است متفاوت باشد. اما یک سوال مهم دیگر این است که چه کسی آنها را وادار به طراح شدن کرد؟ یا به یک بیان دیگر چه کسی الهام بخش آنها شد تا قدم در مسیر طراحی مد بردارند؟

طراحان و میوز‌های اثر گذار — طراحان و میوز‌های اثرگذار

میوز الهام بخش طراحان لباس

بعضی از طراحان و کریتیو دایرکتور برندهای مشهور در طی مصاحبه‌هایشان، در مورد میوز‌هایی که موجب رشد و پیشرفت‌ آنها در زمینه‌ی فشن شده‌اند صحبت می‌کنند. ما در ادامه به بعضی از آنها اشاره می‌کنیم.

میوز و تاثیر آن بر طراحان لباس مختلف:

استلا مک کارتنی

استلا مک کارتنی، یکی از طراحان موفق انگلیسی است که در خانواده‌ای دور از هنر بزرگ نشده است. پدر و مادر او افرادی سرشناسند که در دنیای موسیقی فعالیت می‌کنند. اما به شکل حیرت‌آوری به مد به‌طور طبیعی و ناخودآگاه بی‌تفاوتند. همین عدم حس به فشن چیزی بود که استلا را وادار کرد که دنباله‌رو مد باشد. او فکر می‌کند این واقعیت که والدینش افراد معمولی نبودند (با توجه به موقعیت آنها)، تأثیر زیادی در نحوه‌ی رفتار استلا در طراحی و تجارت‌اش داشت. تاثیر بر اینکه خواسته‌ی او برای ارائه هنرش فراتر از یک طراحی لباس زیبا و نمایش آن بر روی کت واک باشد. او حفظ محیط زیست و حمایت از حقوق حیوانات را در کانون فعالیتش برای تولیدات برندش مدنظر قرار دارد.

ماریا گراتزیا کیوری

ماریا گراتزیا کیوری، به عنوان مدیر هنری خلاق Dior، باید بسیار تلاش کند تا هماهنگ با معیار و استاندارد این خانه‌ی مد پیش برود. اما چه کسی بیشترین تاثیر را بر او و طراحی‌هایش می‌گذارد؟ کیوری می‌گوید دخترش راشل رجینی، میوز او است. او در ادامه می‌گوید : “من واقعاً عاشق مد هستم و می‌دانم چه چیزی را دوست دارم، اما هیچ وقت به خودم فکر نمی‌کنم، صادقانه بگم … شما باید به خواسته‌های آنها گوش دهید. بعضی اوقات این بچه‌ها هستند که به مادرها آموزش می‌دهند.”

الساندرو میشل

الساندرو میشل، مدیر خلاق گوچی اولین ارتباط خود را با مد به واسطه‌ی صحبت‌های مادرش برقرار کرد. مادر او در دروان جوانی‌اش درصنعت سینمای ایتالیا کار می‌کرد. او از قدرت مد و ستارگان سینمایی و سلبریتی‌های دهه‌ی 80، برای میشل می‌گفت. مادر الساندرو میشل به خاطر تشویق‌های مادربزرگش پا در عرصه‌ی سینما گذاشته بود. برای همین این دو و روحیه‌ی حمایتگر آنها، برای مدیر خلاق گوچی بهترین میوز‌ محسوب می‌شوند.

ارتباط میان استایل و شخصیت

تام فورد

تام فورد، که از بازیگری به دنیای فشن رسید در سنین نوجوانی‌اش با هالستون آشنا شد. تأثیر هالستون را می‌توان در بسیاری از طرح‌های فورد در طول سال‌ها زیادی مشاهده کرد. مشهورترین این تاثیرات در مجموعه‌های گوچی پاییز/زمستان 1995 و بهار/تابستان 2011 بود که در آنها امضای ساتن و مخمل هالستون وجود داشت. او در سال 2012 به WWD گفت: “می‌توانید از من مستقیم به هالستون برسید.”

کارل لاگرفلد

کارل لاگرفلد،که در مصاحبه‌هایش بارها به Jacques de Bascher اشاره کرده بود شاید یکی از غم‌انگیزترین میوز‌ها باشد. او که به دلیل بیماری ایدز در سن جوانی چشم از جهان بست تا سال‌های بعد از مرگش حتی برای کارل الهام بخش بود. کارل لاگرفلد می‌گوید: او درخششی را به زندگی من وارد کرد که هیچکس دیگر نخواهد داد. شاید فقط یک نفر در زندگی برای شما اینگونه وجود داشته باشد.

مدل‌ها به عنوان میوز

اگر بخواهیم در این قسمت مطلب به نقش مدل‌ها به عنوان میوز نگاهی بیاندازیم بهتر است که در ابتدا روند شکل‌گیری مدل در صنعت فشن را بررسی کنیم.
براساس مستندات تاریخی، لقب اولین مدل را می‌توانیم به همسر چارلز فردریک ورث بدهیم . Marie Augustine Vernet در بخش پوشاک زنانه به سرپرستی خودش، در فروشگاه Gagelin به عنوان اولین مدل فرانسوی نیز کار می‌کرد و در همین فروشگاه با ورث آشنا شد. پس از مستقل شدن این زوج در صنف طراحی لباس، ورث برای اینکه دایره‌ی مشتری خودش را گسترش بدهد لباس‌های زیبا و مجلل برای همسرش طراحی می‌کرد و بدین گونه در تفرجگاه‌ها با این لباس‌ها در دید اشراف قرار می‌گرفت.

بعد از چارلز فدریک، می‌توانیم به پل پوآره اشاره کنیم که این طراح نیز از همسرش دنیس به عنوان ابزار بازاریابی و تبلیغات برای افزایش مشتری‌هایش بهره می‌گرفت. البته که رویکرد پل پوآره متناسب به دوران زندگیش در اوایل قرن بیست متفاوت با ورث بود. او و 9 مدل همراهش در تورهای اروپایی برای خودش اعتبار و شهرت را به گونه‎‌ی دیگر خریداری می‌کرد. اما از همین‌جا مشخص است که کم کم وظیفه‌ی مدل فقط برای ارائه‌ی لباس نیست بلکه به شدت در هویت و چهره‌ی برند در ذهن مشتری نیز تاثیر گذار است.

تصویری از چارلز فردریک ورث و همسرش به عنوان اولین مدل

میوز طراحان مشهور چه کسانی بودند؟

همانطور که پیش‌تر اشاره کردیم اینکه واژه‌ی میوز در چه زمانی وارد دنیای مد شد، کار چندان راحتی نیست. اما اکثر طراحان معروف ظاهرا میوز داشته‌اند. برخی از این میوز‌ها الهام بخش برای شروع کارشان و برخی دیگر مدل‌ها و ستارگانی که الهام بخش خلق آثارشان بودند.

شاید مشهورترین نمونه آن رابطه‌ی اوبر دو ژیوانشی و آدری هپبرن باشد. ژیوانشی احتمالاً شهرت خود را مدیون طراحی لباس نمادین آدری هپبرن در صحنه آغازین فیلم صبحانه در تیفانی است که «لباس کوچک سیاه» نامیده شد. طراحی این لباس باعث دوستی ۴۰ ساله بین آدری هپبرن و ژیوانشی شد و همچنین به مستحکم شدن جایگاه ژیوانشی در دنیای مد و سینما کمک کرد. این رابطه یکی از شاخص‌ترین رابطه‌ها بین طراح و میوز است که در وهله‌ی اول به ذهن می‌آید.

لورا اشلی؛ طراح لباسی از نسل آینده که در گذشته زیست

مسلما که همه‌ی میوز‌ها در چشم مردم زمان خودشان مانند هیپبورن زیبا نبودند. مثلا گریس جونز مدل جامائیکایی، میوز عزالدین علیه بود که این طراح با انتخاب این مدل کلیشه‌های سیستم مد را کنار گذاشت. یکی دیگر از رابطه‌های نمادین بین طراح و میوز، دوستی بین السااسکیاپرلی و سالوادوردالی است. السا با روحیه‌ی سرکش با دالی ملاقات کرد و هماهنگی روحی این دو منجر به خلق آثاری ماندگار ‌نظیر لباس سفید با نقش خرچنگ شد.

البته که همیشه اولین ملاقات‌ها هم موفقیت آمیز نیست مثلا مدونا در دیدار اول، طراحی‌های ژان پل گوتیه رد کرد و کلا پیشنهاد همکاری را نادیده گرفت. اما در سال 1989 مدونا تصمیم گرفت تصویر پاپ استار خودش را به گوتیه بسپارد و این طراح برای تور‌های سال 1990 کرست‌های نمادین را با سینه‌های مخروطی شکل طراحی کرد که بسیار بحث برانگیز و پر سر و صدا شد.

نمایشگاه متروپولیتن:

در سال ۲۰۰۹ نمایشگاهی تحت عنوان The Model as Muse: Embodying Fashion در موزه هنر متروپلیتن برپا شد. تمرکز این نمایشگاه بر فشن آیکون‌های (مدل‌ها) نیمه‌ی دوم قرن بیستم بود که الهام بخش و تاثیر گذار بر فشن در زمان خودشان بودنند‌. نمایشگاه بر اساس دوره‌ی تاریخی ۱۹۴۷ تا ۱۹۹۷، توسط مارک جیکوبز و با حمایت مالی کمپانی کوندی نست و به سرپرستی هارولد کودا و کوهله یوهنان سازماندهی شده بود‌. در این نمایشگاه 80 شاهکار در زمینه‌های اوت کوتوغ، ردی تو ور، فشن ادیتوریال، عکس‌های تبلیغاتی و عکاسی از ران وی به نمایش گذاشته شده بود. مدل و میوز‌های هر دهه و سبک و حال هوای آن را به شکل مجزا به تصویر می‌کشید.

در این نمایشگاه عکس‌های تاپ مدل‌های قرن بیستم مثل Twiggy ،Jerry Hall ،Beverly Johnson ،Iman ، Kate Moss ، Christy Turlington ، Naomi Campbell و Linda Evangelista به نمایش در آمده بود. در کنار این عکس‌ها، لباس‌ها و ملحقات برجسته‌ای که به واسطه‌ی این مدل‌ها در دوران خودشان خبرساز و مشهور شده بود نیز دیده می‌شد. مانند لباس مشکی با کمربند سفیدی که ایوسن ‌لوران برای برند دیور طراحی و بر تن مدل‌ معروف دومیا کرده بود و بین دو فیل توسط ریچارد اودون عکاسی شده بود. در این نمایشگاه نیز آثار معروف طراحانی همچون: جورجیو آرمانی، کریستوبال بالنسیاگا، پیر کاردین، کارل لاگرفلد برای شانل، کریستین دیور، دونا کاران، کلوین کلاین، هلموت لنگ، رالف لورن، پرادا، ایو سن لوران و جیانی ورساچه بود.

استایل زنان سیاستمدار؛ قسمت اول (تاریخچه)

زیبایی‌شناسی‌های ایده‌آل در مد و فشن نیمه‌ی دوم قرن بیستم

براساس گفته‌ی هارولد کودا در این برنامه تلاش شده که زیبایی‌شناسی‌های ایده‌آل در مد و فشن نیمه‌ی دوم قرن بیستم را با استناد بر آثار این هنرمندان بررسی کنند. او می‌گوید : “ما به قدرت لباس، فشن فوتوگرافی و مدل برای نشان دادن یک لوک در عصری نگاه می‌کنیم. یک مدل واقعی و ستاره فقط با یک ژست می‌تواند نگرش زمانه‌ی خودش را خلاصه کند و نه تنها برای طراحان یا عکاسان به میوز تبدیل شود بلکه برای یک نسل.”

در تمجید و نقد و بررسی از این نمایش بسیاری از رسانه‌ها نظیر نیویورک تایمز، دیلیتلگراف بیریتانیا و بوستونگلوب نوشتند که این یک نمایشگاه فوق‌العاده بود و می‌توان به عنوان ادای احترام به مدل‌های آیکونیک که در خط مقدم صنعت فشن فعال بودند توصیف کرد.

کلام پایانی

چنانچه صنعت امروز فشن و نقش میوز را بررسی کنیم، تفاوت‌هایی با آنچه که در ادبیات و متون قدیم یونان باستان گفته شده را می‌بینیم. اخیرا مرز بین میوز و سفیر برندها چنان باریک شده است که کارکرد میوز‌ها بیشتر جنبه تبلیغاتی و بازاریابی پیدا کرده است. گویا امروزه طراحان، اول مخاطب و طرفداران، آن میوز را بررسی می‌کنند و میزان اشتراکات با بازار هدف برند خودشان را می‌سنجند و بعد آن میوز که اغلب یک سلبریتی معروف است را انتخاب می‌کنند. البته که هنوز طراحانی هستند که الهام‌بخششان آثار و هنرمندان گذشته باشد و آنها را به عنوان میوز انتخاب می‌کنند.
به نظر شما در بین ستارگان معروف و محبوب کدام یک به معنای واقعی تاثیرگذار و میوز طراحان لباس است؟