روایتگری در دیزاین سالهاست که یکی از مهمترین دغدغههای برندها بوده است و در حوزههای مختلفی مانند لباس، جواهرات، صنایع دستی و نقاشی مطرح شده است. روح و ارزش در آثاری که دیزاین میشود، به واسطهی روایتگری به مخاطب منتقل میشود؛ البته باید به این نکته توجه داشته باشیم که روایتگری در طراحی تنها استفاده از المانهای سنتی ایرانی نیست؛ دیزاینر یک اثر ایرانی با نوآوری و خلاقیت خود باید بتواند تعادل میان اصالت و نوآوری را حفظ کند و هویت ایرانی را با زبان جهانی دیزاین نمایش دهد. در راستای این موضوع، پنلی با عنوان «جایگاه روایتگری و هویت ایرانی در دیزاین» در گالری ماد برگزار شد. در روز 26 آبان 1404 جمعی از هنرمندان به گفتوگو و تبادل نظر پرداختند و از چالشها و نحوهی بهکارگیری روایتگری در حوزهی کاری خود صحبت کردند.
این پنل در آخرین روز از هفته دیزاین تهران با مدیریت ندا سرمه برگزار شد. مرتضی حاجی آقامیری، امین مقدم و ریتا نیکفرجام به عنوان مهمانان پنل حضور داشتند.
در ابتدای پنل خانم ندا سرمه شروع سخنرانی را به مرتضی حاجیآقامیری رئیس کمیسیون فرش و صنایع دستی واگذار کرد.
حاجیآقامیری در ابتدای صحبتهای خود تعریفی دقیق از روایتگری ارائه داد. او در تعریف روایتگری گفت: «مجموعه روشهایی که ما برای بیان تجربه، پیام یا داستان استفاده میکنیم روایتگری نام دارد؛ بنابراین یکی از ابزارهای شناخت جهان برای آدمی روایتگری است.» مرتضی حاجیآقامیری در ادامه تعریف روایت از نظر رولان بارت را مطرح کرد؛ طبق این نظریه، روایت میتواند گفتاری، نوشتاری، تصویر ثابت یا متحرک، حرکات بدن یا ترکیب حسابشدهای از تمام اینها باشد. حاجیآقامیری با توجه به این نظریهی بارت، دیزاینر را به دلیل خلق آثار چندوجهی یک روایتگر دانست.
روایتگری در فرش ایرانی
مرتضی حاجیآقامیری عنوان کرد که هویت ملی شامل چند مؤلفه است و با وجود آنها یک اثر، هویتی از یک کشور را نشان میدهد. او مؤلفهها را با این ترتیب نام برد:
- تاریخی
- فرهنگی
- زبانی
- سرزمینی
- مذهبی
حاجیآقامیری عنوان کرد تمام این مؤلفهها در یک مجموعه هویت ملی را تشکیل میدهد. او در نهایت فرش ایرانی را به دلیل اینکه راوی هویت، زبان، مذهب، فرهنگ و قومیت ملی است و تمام مؤلفهها را داراست یک نماد هویتی نامید.
حاجیآقامیری در ادامه دربارهی سبکهای روایتی موجود در فرش ایرانی به مواردی چون روایت قدرت دربار و شاهان، تبلور جهان موجود، تصور جهان مطلوب، کارکرد نمادین و روایتی از اسطورهها و افسانهها اشاره کرد.
او در انتهای صحبتهای خود گفت: «دیزاین در فرش ایرانی به شکلهای مختلف روایتگر و بازتابدهندهی هویت قومی و ملی است.» و در ادامه فرشها را به لوحهایی تشبیه کرد که فرهنگ اقوام ایرانی را به نمایش میگذارند؛ همچنین به نحوهی تفسیر نمادهای قومیتی کلیدی در فرشها پرداخت و اضافه کرد: «اگر این نمادها به درستی ترجمه شوند، نکات کلیدی از درون فرهنگ اقوام ایرانی استخراج میشود که آنچه دیزاین شده را از یک محصول مصرفی به یک بیانیهی هویتی تبدیل میکند؛ روایتگری هویتی است که در هر اثر و دیزانی قابل مشاهده است.»
روایتهای فراموششده در آثار ایرانی
در بخش دوم پنل، ندا سرمه، مدیر پنل از امین مقدم عضو هیئتمدیرهی نساجی زرباف امین درخواست کرد تا نظرات خود را دربارهی روایتهایی که در نساجی و پارچه وجود دارد، مطرح کند.
مقدم در ابتدا دربارهی پارچهی ابریشمی صحبت کرد و به قدمت و ارزش پارچهی ابریشمی در تاریخ ایران، از دورهی ساسانی تا پهلوی، اشاره کرد. او عنوان کرد در دورههای یادشده، ابریشم در ایران تنها یک پارچه نبود و به عنوان یک کالای لوکس و نمادین تعریف میشد، اما در ادامه با هجوم فرهنگ غرب معنای هویتی ابریشم و اهمیت آن کمتر شد.
روایت فراموششدهی دیگری که امین مقدم به آن اشاره کرد، کاشیکاری ایرانی بود که در حال حاضر اکثر مخاطبان تنها به زیبایی آثار بسنده میکنند و دربارهی مفهوم و روایتی که در پشت این کاشکیکاریها، رنگ و دیزاین آنها وجود دارد، توجهی ندارند.
امین مقدم از فرش «گَبه» به عنوان یکی از آثار فاخر فراموششده نام برد؛ این فرش توسط اقوام عشایری به صورت بداهه و بدون نقشه بافته میشود و هر فرش روایتگر چراگاهها و اتفاقات روزمرهی اقوام عشایر است و از لحاظ روایتگری ارزش فراوانی دارد.
امین مقدم عنوان کرد: «گبه، کاشیکاری و لباسهای ابریشمی برای کشور ما یک نماد فرهنگی هستند.»
مقدم در پایان سخنان خود بر مسئولیت ما در حفظ فرهنگ و محصولات اصیل تأکید کرد و یادآور شد که «نباید سطحینگر باشیم یا تنها به ظاهر امور توجه کنیم، بلکه لازم است معنای واقعی آثار را درک کنیم.» او در ادامه گفت: «ما قامت روایت را نمیشکنیم، زره فرسودهی سنت را میشکنیم. باید برای نسل جدید اتفاقات تازه رقم بزنیم تا تغییر ایجاد کنیم، تا جوهر اصالت در کالبد محصول امروز متجلی شود.»
روایت جواهرات ایران باستان در جوامع بینالمللی
در بخش سوم پنل، ندا سرمه از ریتا نیکفرجام، عضو هیئتمدیرهی اتحادیهی جواهرات و طلا، درخواست کرد تا نحوهی روایت و نمایش هویت ایرانی را در حوزهی جواهرات شرح دهد.
ریتا نیکفرجام در ابتدا از دغدغهی خود در صنعت طلا و جواهر گفت؛ نگاه صنعتی و عدم توجه این صنعت به هویت هنری این بخش یکی از بزرگترین دغدغههای او بود؛ این دغدغه باعث شد او به مطالعه و تحقیق دربارهی جواهرات دورهی هخامنشی بپردازد و بتواند با نگاهی نو روایتی جدید را در صنعت زیورآلات ایرانی خلق کند.
نیکفرجام مسیر طراحی خود را بر پایهی استفاده از سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی برگزیده است تا رویکردی متمایز از جریان رایج ارائه دهد. او توضیح داد که تمرکز خود را بر جنبهی هنری و فرهنگی طراحی جواهرات قرار داده و تلاش میکند روایت فرهنگی ایرانی را در آثارش بازتاب دهد.
یکی از چشماندازهای ریتا نیکفرجام در کار خود، معرفی هنر جواهرسازی ایرانی به مخاطبان جهانی است. او در این راستا توضیح داد: «ما دوست داشتیم جواهرات به عنوان هویت و نماد ایران باستان به نمایش گذاشته شود، در نتیجه با برگزاری نمایشگاهها در داخل و خارج از ایران و ارائهی این زیورها، نشان میدهیم که میتوانیم شیوهی روایتی را که ریشه در تمدن ما دارد به جهان معرفی کنیم.»
روایتگری در برندینگ
در بخش آخر پنل، ندا سرمه، مدیر پنل و مشاور عالی کمیسیون فرش، به صحبت دربارهی اهمیت روایتگری در برندینگ پرداخت.
او در ابتدا این نکته را مطرح کرد که ما همواره با تبلیغات برندها درگیر هستیم، ولی چیزی که یک برند را برای ما ماندگار میکند داستان و روایتگری آن برند است. برای همراهی با داستان و روایت هر برند نیازمند ابزاری به نام دیزاین هستیم؛ دیزاین به ما کمک میکند تا روایت از کلمات خارج شود و به شکل یک تجربه در اختیار مخاطب قرار بگیرد. این روایتگری به واسطهی خلق تجربه، منجر به ایجاد یک رابطه میان هویت برند و ذهن مخاطب میشود و در نهایت باعث جلب اعتماد و حس شناخت نسبت به برند میشود.
خانم ندا سرمه در ادامه گفت: «روایتگری زبان دیزاین است و ما طراحان بدون اینکه نیاز باشد کلامی صحبت کنیم با استفاده از فرم، تصویر، رنگ، حرکت و بافت میتوانیم این روایت را به زبان بیاوریم؛ درست مانند لوگو و پالت رنگی یک برند که حامل احساسات و هویت نهفته در برند است.»
ندا سرمه در ادامهی صحبتهای خود از برند شنل به عنوان یکی از برندهای موفق در عرصهی روایتگری نام برد. او توضیح داد که برند شنل بدون صحبت، همواره در حال انتقال روایت جسارت کوکو شنل، مؤسس این برند است و این امر تنها با نمایش مداوم و متوازن این جسارت در کل DNA برند در طول سالها و با جای دادن این جسارت در لایههای مختلف زندگی مخاطبان تحقق یافته است.
او گفت: «ارزشی که روایت هر برند دارد، بر اساس جا گرفتن هویت آن برند در جای جای زندگی مخاطبان خود است.»
خانم ندا سرمه در پایان صحبتهای خود اشاره کرد: «هرگاه بخواهیم از روایتگری در طراحی استفاده کنیم باید از خود بپرسیم چرا من باید این محصول را طراحی کنم؟» او در ادامه اضافه کرد: «جواب درست به این سوال، روایت درست و شخصیت برند را تعریف میکند و ارزشهای برند از دل این سوال استخراج میشود و در اختیار مخاطبان قرار میگیرد.»
