پنل «فشن و تکنولوژی»، پنجشنبه 22 آبان 1404 در روز سوم هفته دیزاین تهران در گالری ماد با حضور بهزاد سلیمانی طراح و استراتژیست، بابک امرایی، جامعهشناس و سهیلا فتحیه، مدیر ارشد طراحی درسا برگزار شد. محور اصلی گفتوگو، کشف نقاط اتصال میان دیزاین، فناوری و آیندهی صنعت مد بود.
پنل با یک پرسش اساسی از سوی بهزاد سلیمانی، مدیر پنل، آغاز شد:
«چطور میتوان معمای فشن و تکنولوژی را معنا کرد و چگونه میتوان برای این رابطهی پیچیده راه حل پیدا کرد؟»
این سؤال چارچوب گفتوگو را مشخص کرد و مسیر بحث را به سمت بررسی فلسفه و فرآیند دیزاین در ارتباط با تکنولوژی و آیندهی فشن هدایت کرد.
سهیلا فتحیه؛ فشن و تکنولوژی هممعنی هستند
دیدگاه سهیلا فتحیه در پنل «فشن و تکنولوژی» را میتوان در سه لایهی اصلی دستهبندی کرد: فلسفه و ریشهشناسی فشن و تکنولوژی، نقش تاریخی و تمدنی آنها و چگونگی تعامل انسان و غیر انسان در خلق و طراحی امروز. او توضیح داد که تکنولوژی، تنها محدود به دیجیتال یا هوش مصنوعی نیست و هر خلق آگاهانهای که با خرد و منطق همراه باشد تکنولوژی محسوب میشود. فشن نیز فقط لباس یا ظاهر نیست؛ امتداد خلاقیت انسانی و پاسخی به نیازهای ما در طول تاریخ است. فتحیه با اشاره به ریشهشناسی واژهها توضیح داد که تکنولوژی از ترکیب Techne و Logic شکل گرفته؛ یعنی «خلق کردن همراه با منطق». از نگاه او، فشن نیز در اصل نوعی آفرینش بوده و هست؛ بنابراین این دو مفهوم در ماهیت تفاوت چندانی ندارند و هر دو زبان انسان برای تجربه کردن و بیان خود محسوب میشوند.
او امروز را «عصر غوطهوری» نامید؛ دورانی که در آن انسان و غیرانسانها — بهویژه هوش مصنوعی — در فرایند خلق و طراحی شریک شدهاند. در چنین وضعیتی، یافتن جایگاه خود در این مسیر از فهم نظری صرف، اهمیت بیشتری دارد. او یادآور شد که مد و زیباییشناسی صرفاً فرم و ظاهر نیستند؛ بلکه نظامی برای معنا بخشیدن به مسائل انسانی و اجتماعیاند و تلاش برای کنترل این نظام معمولاً بیفایده است.
فتحیه تأکید کرد طراحی الزاماً به تکنولوژی وابسته نیست، اما برای عرضه، تجربه و تازهسازی محصولات، تکنولوژی نقش تعیینکنندهای پیدا میکند. از نگاه او، فشن بازتاب تجربهی فرهنگیست و ابزارهای تکنولوژیک این امکان را میدهند که مسیر شکلگیری هویت، نوآوری و آینده، ملموستر و قابل اجرا شود.
بابک امرایی؛ فشن به مثابه network design و خلاقیت
بابک امرایی در این گفتوگو، فشن را بیش از یک فرم ظاهری یا سرگرمی، شبکهای پیچیده از طراحی و خلاقیت دانست. او توضیح داد که در این شبکه، تعاملات، روابط و جریانهای نوآورانه شکل میگیرند و روندها و ایدهها با هم پیوند میخورند تا مسیر خلق هویت و تجربههای نو در فشن شکل گیرد. به گفتهی او، طراحان حرفهای از همان ابتدا با نیت مشخص و اصول راهنما عمل میکنند و تلاش میکنند سریع به نتایج قابل توجه برسند، در حالی که طراح مبتدی بیشتر تحت تأثیر عواطف شخصی است.
امرایی تأکید کرد که مد و زیباییشناسی تنها فرم ظاهری نیستند، بلکه نظامی برای تبیین مسائل اجتماعی و انسانی هستند و مصرفکننده در آن نقش فعالی دارد. همچنین او اشاره کرد که در دنیای طراحی، نگاه رمانتیک به خلاقیت دیگر کاربرد ندارد و تمرکز بر عمل و تعامل با جریانهای واقعی فشن و تکنولوژی است. از نظر او، طراحی باید هدفمند باشد و ترکیبی از هدف و عمل طراحی باشد تا معنا و ارزش واقعی پیدا کند، در غیر این صورت، هرآنچه دیزاین و خلق شده صرفاً «زباله» خواهد بود.
بابک امرایی در ادامه بر اهمیت تعمق و اصالت تأکید کرد و میگوید به جای نگاه سطحی، به عمق مسائل بروید و آنچه ناپیداست کشف کنید؛ این کشفیات اصیل و واقعیاند. او مد را یک لایهی سطحی میداند و معتقد است عمیقترین لایه، زیباییشناسی و رضایتبخشی حقیقیست. امرایی علاوه بر این، نقش منتقدان مد درnetwork design را حیاتی دانست؛ و میگوید: «نبود منتقد واقعی میتواند مسیر طراحی را به بیراهه ببرد و حضور آنها نه تنها در تحلیل و ارزیابی، بلکه در هدایت و تثبیت مسیر فشن اهمیت دارد.»
بهزاد سلیمانی؛ عمل، هدف و ایرانیزه کردن مسیر دیزاین
بهزاد سلیمانی در پنل «فشن و تکنولوژی» بیشتر بر اقدام و هدفمند بودن در طراحی تمرکز داشت. او تأکید کرد این سوال که دیزاینرها در حال خلق طراحی جدید (Design) هستند یا صرفاً بازطراحی (Re-design) میکنند، اهمیت چندانی ندارد؛ آنچه مهم است عمل و اقدام کردن است. او طراحی را ترکیبی از هدف و عمل میداند و معتقد است اگر اجزاء یک طراحی در راستای هدفی مشخص عمل نکنند، محصول نهایی صرفاً چیزی بیمعنا و فاقد ارزش خواهد بود.
سلیمانی میگوید تکنولوژی تلاش میکند از طریق عمل و کنش، خود را نشان دهد و همواره وامدار هنر است؛ اما این انسان است که به تکنولوژی کمک کرده و آن را خلق میکند. در نهایت، او تأکید کرد که اگر اقدامات و طراحیها با توجه به مختصات ایرانی و فرهنگ محلی انجام شوند، میتوان به سودمندی واقعی رسید؛ در غیر این صورت، صرفاً در حال تقلید از روندهای جهانی خواهیم بود.
جمعبندی
از پنل «فشن و تکنولوژی» در هفته دیزاین تهران میتوان به این نتیجه رسید که مسیر شکلگیری یک هویت مستقل و نوآورانه در فشن ایران، فرآیندی پیچیده و چندلایه است. چنین هویتی نهتنها به تلاش طراحان، بلکه به همکاری پژوهشگران، منتقدان، سیاستگذاران و فعالان صنعت نیاز دارد. پژوهشگران و منتقدان میتوانند با تحلیل، چارچوبسازی و نقد سازنده، زمینهی فکری و زبانی مشترک فراهم کنند، اما تبدیل ایدههای پیچیده به تجربههای ملموس، ابزارهای کاربردی و هویت واقعی، فرایندی است که در عمل به مشارکت گسترده و پیوستهی همهی فعالان این حوزه نیازمند است.
از سوی دیگر، محدود بودن تجربههای بومی و کمبود نمونههای اجرایی در حوزهی تکنولوژی و فشن نشان میدهد که هنوز فاصلهی زیادی بین تئوری و اجرا وجود دارد. بنابراین، پنلهای اینچنینی بیش از اینکه پاسخی قطعی بدهند، محلی برای پرسشگری، فکر کردن و آیندهپژوهی فراهم میکنند تا مسیر طراحی و فشنتک در ایران بتواند به تدریج به بلوغ برسد.
