فشن چیست؟

صنعت مد یکی از خلاقانه‌ و پرنفوذترین صنایع جهان است که نه‌تنها بر سبک زندگی، بلکه بر فرهنگ، اقتصاد و حتی سیاست جوامع هم تأثیر می‌گذارد. از برندهای لوکس تا تولید انبوه پوشاک روزمره، این صنعت بازتاب‌دهنده‌ی تغییرات اجتماعی و زیبایی‌شناسی هر دوره بوده است. مد تنها به پوشش محدود نمی‌شود، بلکه ابزاری برای بیان هویت، سلیقه و نگرش افراد به جهان پیرامون است. در این مطلب به بررسی مفهوم فشن، تاریخچه‌‌ی آن و پاسخ به پرسش‌های متداول درباره‌ی این صنعت جذاب می‌پردازیم.

تعریف فشن

در مقابل سوال فشن چیست؟ می توان گفت که فشن به مجموعه‌ای از روندها و سبک‌های پوشش، رفتار و ظاهر گفته می‌شود که در یک دوره‌ی زمانی خاص و تحت تأثیر فرهنگ، هنر و نیازهای اجتماعی شکل می‌گیرد. فشن علاوه بر جنبه‌های ظاهری، می‌تواند بیان‌گر هویت فردی و اجتماعی افراد باشد و در صنعت مد به عنوان یک پدیده‌ی فرهنگی و اقتصادی بزرگ شناخته می‌شود. وقتی به فشن فکر می‌کنیم معمولا به یاد یک صنعتی جهانی می‌افتیم که نقش زیادی در کنترل پوشاک و حتی سلیقه‌ی ما دارد؛ اما مد یا فشن فراتر از یک صنعت یا کسب و کار است. مد پدیده‌ای اجتماعی، هنری و فرهنگی‌ست که بسیاری از نیازهای ما، مانند نیازمان برای تنوع و تغییر را متناسب با زمان پاسخ می‌دهد. فشن ابعاد مختلفی دارد که در ادامه به آن‌ها نگاهی می‌اندازیم.

نگاه نو

در فوریه‌ی ۱۹۴۷، کریستین دیور با معرفی مجموعه‌ای شامل دو خط طراحی به نام‌های “8” و “Corolle” به دنیای مد، تحول عمیقی ایجاد کرد. این مجموعه با الهام از گل‌ها، شامل کت‌هایی با کمر باریک و دامن‌های چین‌دار بود. نگاه نو (The New Look) که توسط کارمل اسنو، سردبیرمجله‌ی هارپرز بازار، نام‌گذاری شد، انقلابی در صنعت فشن به وجود آورد و نشان داد که مد علاوه بر طراحی، به تفسیرهای بصری و کلامی برای ایجاد هویت نیاز دارد.

تجربه و انطباق

مد غالباً استانداردهایی دست‌نیافتنی را ترویج می‌کند، اما در عین حال به حاشیه‌نشین‌ها فرصتی برای بیان هویت خود می‌دهد. نمونه‌ای از این پدیده، وگینگ(Voguing) است که در دهه‌ی نود توسط مردان سیاه‌پوست و لاتین‌تبار در نیویورک رواج یافت؛ حرکتی که الهام‌گرفته از مدهای لوکس مجلاتی هم‌چون ووگ بود. علاوه بر آن، مجلاتی مانند i-D با تمرکز بر مسائل جنسیت، قومیت و هویت، به نقد و بازتعریف جریان اصلی مد پرداختند و نقش پررنگی در برجسته‌کردن فرهنگ‌های جایگزین و هویت‌های کمتر دیده‌شده ایفا کردند.

بدن

نمایشگاه Game Changers در موزه‌ی مد آنتورپ در سال ۲۰۱۶ نشان داد که مد تنها درباره‌ی نوآوری نیست؛ بلکه رابطه‌ی لباس با بدن و تاریخ مد نیز در تحول آن نقش دارد.

هنر و صنعتگری

مد نه‌تنها از منظر زیبایی، بلکه به‌ خاطر شیوه‌ی ساخت آن نیز ارزشمند است. لباس موندریان اثر ایو سن لوران از اولین طرح‌هایی است که هنر را به زبانی عامه‌پسند بیان کرد؛ با الهام از نقاشی پیت موندریان و تبدیل آن به لباسی از ابریشم کرپ. شگفتی این لباس در توانایی سن لوران برای تطبیق خطوط هندسی با انحنای بدن انسان است. از سوی دیگر، مارتین مارژلا این ایده را وارونه کرد؛ او لباسی طراحی کرد که الهام‌گرفته‌شده از پایه‌ی مانکن‌های استودیوی مد بود. این کار نشان‌دهنده‌ی رابطه‌ی بین لباس و بدن و شکاف همیشگی بین بدن ایده‌آل و واقعی بود.

یک تجارت بزرگ

منتقدان معتقدند که تغییرات مداوم مد، بخشی از توطئه‌ی مصرف‌گرایی و نابودی منابع است. مد سریع با فرآیندهای تولید ناپایدار خود، دومین صنعت آلاینده پس از نفت است. موزه‌ی ویکتوریا و آلبرت اخیراً شلواری از برند پرایمارک را که به ساختمان رانا پلازا مربوط می‌شد و پیش از فروریختن آن تولید شده بود، به دست آورد. این واقعه‌ی دردناک که بیش از هزار کشته به جا گذاشت، یادآور واقعیت تلخ مد در قرن بیست و یکم است.

راهی برای شناخت خودمان

مد نمادی از مدرن بودن و یکی از راه‌های اساسی برای شناخته شدن در جامعه است. کریستوفر بروارد، تاریخ‌نگار مد، می‌گوید: «مد اکنون مرکز درک فرهنگ مدرن است.» با این‌حال، مد همواره یک قدم جلوتر از ماست و همواره معیارهای جدیدی را ایجاد می‌کند. مد نمایانگر پیشرفت است؛ اما همیشه دیدگاه‌های پیشرو ندارد. مد زیباست، اما زمانی جذاب‌تر می‌شود که استانداردهای زیبایی را به چالش می‌کشد. مد یک تضاد است و همین تضاد باعث می‌شود که بیش از هر چیز انسانی باشد.

تفاوت مد و فشن

مد و فشن در واقع تفاوت زیادی ندارند. کلمه‌ی مد از زبان فرانسوی وارد زبان فارسی شده و به طور گسترده‌ای در ایران رایج است؛ در حالی که فشن ترجمه‌ی انگلیسی آن است. معنای لغوی مد و فشن به سبک یا روش خاصی اطلاق می‌شود که موقتی است و مطابق با ذوق و سلیقه‌ی زمانه در زمینه‌های مختلف از جمله لباس و سبک زندگی تغییر می‌کند. در مجموع، هر دو واژه برای اشاره به روندهای روز و تغییرات مد استفاده می‌شوند. فشن به انگلیسی همان Fashion به معنای سبک یا روش است.

تاریخچه فشن در جهان

تاریخچه‌ی فشن در جهان موضوعی گسترده و جذاب است. اگرچه پوشاک در ابتدا برای پاسخ به نیازهای اولیه‌ی انسان و محافظت از بدن طراحی شد؛ اما با گذشت زمان، مد فراتر از یک ضرورت رفت و به وسیله‌ای برای بیان زیبایی، هویت و جایگاه اجتماعی تبدیل شد. برخی معتقدند ریشه‌های مد به تمدن‌های باستان بازمی‌گردد؛ جایی که لباس‌ها در مصر، یونان، روم و ایران نه‌تنها برای پوشش، بلکه به‌عنوان نمادی از قدرت، شأن و جایگاه اجتماعی استفاده می‌شدند. در دوران قرون وسطی، مد تحت تأثیر مذهب و ساختارهای طبقاتی بود و لباس‌ها اغلب نماد وفاداری به کلیسا و جایگاه فرد در نظام فئودالی محسوب می‌شدند. اما با آغاز رنسانس در قرن ۱۵، شکوفایی هنر و فرهنگ تأثیر چشمگیری بر لباس‌ها گذاشت و سبک‌های متنوع و لباس‌های لوکس به تدریج رواج یافتند. پاریس در قرن ۱۷ با دربار ماری آنتوانت و تجملات آن، به کانون خلاقیت و نوآوری در مد تبدیل شد و جایگاه خود را به‌عنوان پایتخت مد جهان تثبیت کرد. اما می‌توان گفت که فشن به شکلی که ما امروزه آن را می‌شناسیم در قرن ۱۹ و به وسیله‌ی چارلز فردریک ورث به وجود آمد. او مخترع بسیاری از عناصر بنیادین فشن مثل نمایش‌های مد و مدل‌هاست. همین‌طور او بود که بیش از پیش مد را به عنوان یک فرم هنری معرفی کرد و طراحان لباس را به جایگاه یک هنرمند نابغه رساند. پس از چارلز فردریک ورث، مد به تدریج شکل مدرن‌تری به خود گرفت و در قرن بیستم روند تغییرات فشن سرعت یافت؛ به طوری که هر دهه، مد کاملا جدید و مخصوص به خود را پیدا کرد. در اوایل قرن ۲۰، پل پواره به‌ عنوان یکی از طراحان برجسته، لباس‌های ساختارمندی مثل کرست را کنار گذاشت و لباس‌هایی با فرم آزادتر طراحی کرد که بیانگر تغییرات اجتماعی زمان خود بود. در دهه‌های۲۰ و ۳۰، کوکو شنل با معرفی لباس‌های ساده و کاربردی مانند لباس مشکی کوچک (Little Black Dress) انقلابی در مد ایجاد کرد. در دهه‌ی ۴۰، کریستین دیور با مجموعه‌ی “نیولوک” (New Look) خود، تأکید بر زنانگی و ظرافت را بازگرداند. دهه‌ی ۵۰ استایل‌های ساختارگرا و تجملاتی ترند شدند که کریستوبال بالنسیاگا این استایل را به اوج خود رساند. بسیاری دهه‌ی ۶۰ را به عنوان عصر فضا می‌شناسند که در آن طراحانی مثل پیر کاردن، آندره کورژ و پاکو رابان با طراحی پوشاکی با الهام از فضا، حال و هوایی آینده‌گرایانه به آن دادند. هم‌چنین ماری کوانت در انگلیس مینی‌ژوپ را اختراع کرد و مد با الهام از فرهنگ جوانان محبوب‌تر شدند. دهه‌ی ۷۰ با سبک هیپی یا بوهو شناخته می‌شود که مخالف مصرف‌گرایی و قوانین سفت و سخت مد بود بنابراین آزادی بیشتری در فشن دیده شد. اواخر این دهه، استایل متواضع هیپی کنار گذاشته شد و دوران دیسکوی مد شروع شد. در دهه‌ی ۸۰ استایل دیسکو به اوج خود رسید. هم‌چنین با پررنگ‌تر شدن نقش زنان در دنیای کار کت‌شلوارهای زنانه با پدهای شانه محبوبیت زیادی پیدا کردند. البته باید به جنبش پانک و طراحان پیشگام آن مانند ویوین وست‌وود نیز اشاره کرد. در همین دوره، توکیو نیز توانست جایگاه خود را به‌عنوان یکی از پایتخت‌های جدید مد جهان تثبیت کند. طراحانی هم‌چون ری کاواکوبو، یوجی یاماموتو و ایسه میاکه به‌عنوان پیشگامان مد ژاپن، با خلاقیتی بی‌بدیل و دیدگاه‌هایی نوآورانه، نگرش تازه‌ای را به دنیای مد معرفی کردند. دهه‌ی ۹۰ عصر سوپرمدل‌ها بود و استایل ساده و مینیمالیستی با برندهایی مثل جیل سندر و کلوین کلاین به اوج خود رسید. صحبت درباره‌ی مد قرن بیست‌ویکم به دلیل پویایی و تحولات سریع آن چالش‌برانگیز است؛ چرا که این عصر هنوز در حال شکل‌گیری است. با این حال، ظهور برندهای فست‌فشن مانند زارا و اچ‌اند‌ام نقطه‌ عطفی در این دوره به شمار می‌رود. این برندها با تولید انبوه و قیمت‌های مقرون‌به‌صرفه، مد را از انحصار قشر ثروتمند خارج کرده و آن را در دسترس عموم مردم قرار داده‌اند. نتیجه‌ی این تغییر، سرعت بی‌سابقه‌ی چرخه‌ی مد بوده است؛ به‌گونه‌ای که هر ماه یا حتی شاید هر هفته شاهد ظهور ترندهای جدیدی در فضای مجازی هستیم. علاوه بر این، قرن بیست‌ویکم عرصه‌ی فعالیت طراحانی بوده است که با نوآوری‌های خود مرزهای مد را گسترش داده و مفاهیم تازه‌ای را به این صنعت وارد کرده‌اند. از این طراحان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: جان گالیانو(John Galliano) او با نمایش‌های تئاتری و طراحی‌های خلاقانه‌اش در دیور، به دنیای مد مفهوم جدیدی از داستان‌سرایی و خلاقیت بخشید. او با ترکیب تاریخ، فرهنگ و هنر، آثاری فراموش‌نشدنی خلق کرد. آیریس ون هرپن(Iris Van Herpen) ون هرپن با طراحی‌های آوانگارد و استفاده از فناوری‌های پیشرفته مانند پرینت سه‌بعدی، مد را به حوزه‌ی هنر دیجیتال و فناوری نزدیک کرد. الکساندر مک‌کوئین(Alexander McQueen) او با نمایش‌های پرشور و طراحی‌های مفهومی، دنیای مد را دگرگون کرد. فیبی فیلو(Phoebe Philo) فیبی فیلو با مینیمالیسم و طراحی‌های ساده ولی خلاقانه‌ی خود در برند سلین تأثیرگذار بود. ویرجیل ابلو(Virgil Abloh) ویرجیل پیوندی میان مد خیابانی و مد لوکس برقرار کرد. استلا مک‌کارتنی(Stella McCartney) او طراحی‌های پایدار و دوستدار محیط زیست را به مد روز تبدیل کرد. رف سیمونز(Raf Simons) رف سیمونز با ترکیب فرهنگ جوانان و طراحی لوکس، سبک جدیدی به مد معاصر افزود.

تاریخچه فشن در ایران

تاریخ فشن در ایران، بازتابی از تحولات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است. در دوران باستان، مانند دوره‌ی هخامنشیان و ساسانیان، پوشش ایرانیان از پارچه‌های باکیفیت و طرح‌های ظریف تشکیل می‌شد که بیانگر جایگاه اجتماعی افراد بودند. با ورود اسلام، پوشش ساده‌تر و پوشیده‌تر شد و ارزش‌های دینی در لباس‌ها بازتاب یافت. در دوران قاجار، تأثیرات غربی به‌ویژه در دربار شاهان پدیدار شد، اما پوشش عمومی هم‌چنان سنتی باقی ماند. دوران پهلوی، نقطه‌ی عطفی در تاریخ مد ایران بود. رضا شاه با سیاست کشف حجاب و تلاش برای غربی‌سازی، تغییرات اساسی در پوشش زنان و مردان ایجاد کرد. در دوره‌ی محمدرضا شاه، مد به سبک غربی در میان طبقات متوسط و بالا گسترش یافت و فشن‌شوها و طراحی لباس‌های مدرن جایگاه ویژه‌ای یافتند. پس از انقلاب اسلامی، پوشش مردم بر اساس اصول دینی بازتعریف شد و چادر، مانتو و روسری به عناصر اصلی پوشش تبدیل شدند. در دهه‌های اخیر، نسل جوان با الهام از مد جهانی، استایل‌هایی مدرن را انتخاب می‌کند و طراحان ایرانی تلاش می‌کنند عناصر فرهنگ ایرانی را با مد روز دنیا تلفیق کنند. به این ترتیب، مد ایران هم‌چنان میان سنت و مدرنیته در حال تحول است. در مطالب زیر می‌توانید تحولات دقیق مد ایران در دوران مختلف بخوانید. لینک‌ها: بعد از انقلاب: https://mag.sarak-co.com/irans-cosmetics-and-fashion/ پهلوی دوم: https://mag.sarak-co.com/women-s-fashion-in-iran-before-revolution/ پهلوی اول : https://mag.sarak-co.com/changing-clothes-in-pahlavi/ قاجار تا پایان مشروطه: https://mag.sarak-co.com/changing-clothes-in-qajar/

فشن شو

فشن شو یا نمایش مد رویدادی‌ست که برای نشان دادن آخرین کالکشن هر طراح یا برند برگزار می‌شود. به شکل کلاسیک، نمایش‌های مد با راه رفتن مدل‌ها روی ران‌وی با حضور بینندگانی از جمله روزنامه‌نگاران مد، خریداران و سلبریتی‌ها برگزار می‌شود؛ اما با گذشت زمان شکل برگزاری و حتی کارکرد فشن‌شوها نیز تغییر کرده است. به طور کل تاریخچه‌ی فشن شو یا نمایش مد به قرن ۱۹ بازمی‌گردد، زمانی که چارلز فردریک ورث برای اولین بار به جای مانکن از مدل زنده برای نمایش کارهایش به مشتریان و خریداران استفاده کرد. در آن زمان نمایش‌های مد رویدادی خصوصی بودند تا این‌که لیدی داف گوردن نمایش مد را به گونه‌ای که امروزه می‌شناسیم برگزار کرد. در شوی گوردن، مدل‌ها روی یک ران‌وی راه رفتند یا به اصطلاح کت‌واک کردند و بینندگان بیشتری نیز حضور داشتند. فشن‌شوی او برای اولین بار با نورپردازی و موسیقی همراه بود. در مطلب فشن شو چیست؟ می‌توانید بیشتر با فشن‌شوو اصطلاحات مربوط به آن آشنا شوید.

فشن مدل

مدل‌ها بخش مهمی از دنیای مد هستند به طوری که حتی صنعتی به نام صنعت مدلینگ شکل گرفته و مدل بودن به یکی از مشاغل اصلی و پول‌ساز فشن تبدیل شده است. مدل‌ها معمولاً وظیفه‌ی به نمایش گذاشتن محصولات یک برند را به عهده دارند و باید بتوانند شخصیت و هویت آن برند یا محصول را نیز نشان دهند. مدلینگ انواع مختلفی دارد، اما به طور کلی آن را به دو دسته‌ی مدلینگ تبلیغاتی و مدلینگ ران‌وی تقسیم می‌کنند. مدلینگ تبلیغاتی عمدتاً با عکاسی گره خورده است و شامل فعالیت‌هایی مانند حضور در مجلات مد، کمپین‌های تبلیغاتی و تبلیغات تلویزیونی می‌شود. از سوی دیگر، ران‌وی مدلینگ همان نمایش‌های زنده‌ای‌ست که در فشن‌‌شوها می‌بینید، جایی که مدل‌ها لباس‌ها را به نمایش می‌گذارند و گاه روایتگر خلاقیت طراح در قالب یک نمایش هنری می‌شوند. در مطلب مدلینگ و فشن مدلینگ می‌توانید اطلاعات کاملی درباره‌ی مدلینگ پیدا کنید.

فشن استایل

شاید شنیده باشید که می‌گویند فشن گذراست، اما استایل همیشگی‌ست. فشن و استایل مفاهیم متفاوتی هستند. فشن تولید لباس‌ها یا سبک‌هاییست که در زمان خاصی محبوب می‌شوند، اما استایل هنر استفاده از این لباس‌ها برای بیان هویت فردی است. در صنعت مد شغلی با محوریت مهارت استایل کردن نیز وجود دارد که آن را استایلینگ می‌نامند. استایلیست‌ها به افراد کمک می‌کنند تا کمد لباسی با توجه به نیازها و شخصیتشان داشته باشند. استایل‌های متنوعی در دنیای مد وجود دارد که هر کدام نمایانگر سلیقه و شخصیت خاصی از افراد هستند. با این حال، برخی از استایل‌ها به دلیل محبوبیت و تأثیرگذاری بیشتر در میان مردم شناخته‌شده‌تر هستند. موارد زیر به عنوان برخی از اصلی‌ترین و پرطرفدارترین استایل‌ها شناخته می‌شوند: اسپرت (Sporty): لباسی راحت با الهام از ورزش. بوهمی (Bohemian): الهام‌گرفته‌شده از فرهنگ هیپی با پارچه‌های طبیعی و الگوهای ساده. گرانج (Grunge): ترکیبی غیررسمی از لباس‌های کهنه و کمی شلخته. پرپی (Preppy): الهام‌گرفته‌شده از مد مدارس اشرافی. پانک (Punk): لباسی جسورانه با چرم و تزئینات خاص. استریت‌ویر (Streetwear): پوششی مد روز با المان‌های هیپ‌هاپ. کلاسیک (Classic): شیک و حرفه‌ای، مناسب محیط‌های رسمی. استایلی که هیچ‌وقت از مد نمی‌افتد. کژوال (Casual): راحت و غیررسمی برای استفاده‌ی روزمره. جمع‌بندی فشن مفهومی گسترده است که شامل طراحی، تولید و مصرف لباس و اکسسوری‌ها می‌شود و همواره تحت تأثیر فرهنگ، جامعه و تاریخ قرار دارد. در تاریخچه‌ی جهانی، از لباس‌های سنتی قرون وسطی تا ظهور برندهای معروف مدرن، فشن به‌ طور مداوم در حال تحول بوده است. در ایران نیز مد از دوران باستان تا به امروز بازتاب‌دهنده‌ی فرهنگ و تغییرات اجتماعی بوده است. فشن‌شوها و مدلینگ، نقش مهمی در نمایش این روند دارند؛ در حالی که استایل، جنبه‌ی فردی و هنری چگونگی استفاده از مد است.  در نهایت، مد و استایل به ما فرصت می‌دهند تا خلاقیت و شخصیت خود را از طریق پوشش و ظاهر ابراز کنیم و همین ویژگی، آن‌ها را به یک پدیده‌ی منحصربه‌فرد تبدیل کرده است. منابع: www.harpersbazaar.com timesofindia.indiatimes.com glamobserver.com www.masterclass.com