هفته دیزاین تهران، امسال برای دومین بار برگزار شد. بخش مد و پوشاک برای اولین بار در این رویداد حضور داشت که حضور آن از همان ابتدا با واکنشها و نظرات متفاوتی همراه بود. این بخش به همت انجمن نشانهای تجاری پوشاک ایران، در گالری ماد و مرکز خرید دومان برگزار شد و مجلهی کمد سارک، به عنوان همکار استراتژیک رسانهای بخش مد و پوشاک همراه این رویداد بود. گزارش کاملی از آنچه در بخش مد و پوشاک هفته دیزاین تهران اتفاق افتاد از طریق وبسایت، اینستاگرام و یوتیوب مجلهی کمد در دسترس است.
پس از پایان هفته دیزاین تهران، زمان آن رسیده که دیدگاه تیم کمد سارک دربارهی آنچه گذشت و انتظاراتشان برای سال آینده را بخوانیم. بخش نوپای مد و پوشاک در این رویداد چگونه میتواند رشد کند؟ چه کمبودهایی باید برطرف شود و چه ظرفیتی برای ارتقاء دیزاین مد در ایران پیشِ رو دارد؟
اسرا میرزایی
در هفته دیزاین تهران، اینکه فشن در ایران میتواند موضوع تفکر باشد برای من اتفاق امیدوارکنندهای بود. هفته دیزاین تهران در بخش فشن توانست برای اولینبار طراحها، برندها و رسانهها را در یک فضا کنار هم جمع کند و تصویری اولیه -هرچند ناقص- از وضعیت دیزاین امروز ایران بسازد. در کشوری که هنوز تعریف مشترک و شفاف از «دیزاین» وجود ندارد، همین اتفاق، خود یک قدم مهم است.
با این حال، اگر بخواهیم صادق باشیم، بخش فشن هنوز فاصلهی زیادی با استانداردهای فکری و اجرایی دارد. آنچه بیشتر دیده شد، مبتنی بر نمایش، هویت بصری و دیده شدن بود تا پژوهش، تفکر، نوآوری یا طراحی مسئلهمحور. نقد حرفهای تقریباً غایب بود و بخشی از گفتوگوها تکرار مفاهیم جهانی بودند، بدون اینکه بومی شده باشند. نیاز است مفاهیم جهانی با زمینه و فرهنگ ایران تطبیق داده شوند.
اما در عین حال، یکی از دستاوردهای مهم این بخش، این بود که شکافها را قابل دیدن کرد؛ نبود نظام نقد، نبود روایت تاریخی مستقل، نبود ارتباط میان طراحی و صنعت. اینها ضعف نیستند؛ بلکه نقشهی راهند.
این دستاوردها نشان میدهد هفته دیزاین میتواند نقش زمین تمرین را داشته باشد؛ جایی برای آزمون، یادگیری و شکل دادن به زبان مشترک فشن در ایران. بنابراین، اگر مسیر هفته دیزاین با گفتوگو، نقد، تحقیق و پیگیری همراه شود، میتواند به نقطهی ارتباط میان فشن، فرهنگ و جامعه در ایران تبدیل شود.
اگر بخواهم آیندهای واقعگرایانه برای هفته دیزاین تهران به خصوص بخش فشن تصور کنم، انتظارم این نیست که فوراً شبیه نسخههای جهانی شود. چنین رویدادهایی در دنیا محصول دههها زیرساخت، نقد، اقتصاد خلاق و استمرار هستند. اما سه تغییر مشخص و ضروری را میتوان انتظار داشت:
1.شکلگیری زبان مشترک
با صحبتهایی که در رویداد با افراد مختلف داشتم، مشخص بود که وقتی از «دیزاین»، «پژوهش»، «نوآوری» یا «هویت» صحبت میشود، هر کس برداشت متفاوتی دارد. اگر این رویداد بتواند به مرور مفاهیم را شفاف و کاربردی کند، اولین قدم واقعی برداشته شده است.
2. طراحی مسئلهمحور
با توجه به ماهیت دیزاین، کارها باید مسئلهمحور باشند؛ نیازی را برطرف کنند و روایت داشته باشند. یعنی پاسخ به این پرسش: «چرا این اثر طراحی شده و چه مسئلهای را حل میکند؟». من این نگاه را کمتر در کارها دیدم.
3. تثبیت فرهنگ نقد
نه نقد تخریبگر و نه تعریفمحور، بلکه نقد به معنای روشن کردن مسئله. در دورههای آینده، فشن باید به عنوان موضوعی برای گفتوگو و تحلیل زنده بماند؛ بدون نقد، رشد ممکن نیست و مسیر به بیراهه میرود.
اگر این سه انتظار محقق شود، هفته دیزاین تهران میتواند نقطهی شکلگیری یک تفکر دیزاین بومی در ایران باشد.
تعبیر دیگری که از هفته دیزاین تهران خصوصاً در بخش فشن دارم این است که این رویداد شبیه یک زمین تازه شخمخورده است؛ نه هنوز محصول دارد، نه بینتیجه است. پتانسیل آن قابل انکار نیست، اما مسیرش وابسته به این است که رویداد در سالهای آینده چه چیزی را جدی میگیرد.
اگر روند فعلی ادامه پیدا کند و برگزارکنندگان و برندها بیشتر به دیده شدن توجه کنند تا ایجاد تفکر، این بخش به تدریج تبدیل به سکوی مارکتینگ میشود، نه پلتفرمی برای دیزاین. نتیجه چیزی شبیه دیزاینویکهای پرزرقوبرق، کمعمق و مصرفزده خواهد بود. اما اگر مسیر گفتوگو، نقد و پژوهش پیش گرفته شود، آینده متفاوت خواهد بود و میتواند یک میدان فکری مستقل بسازد.
تانیا هاتفی سعید
اضافه شدن بخش فشن به هفتهی دیزاین در سال یک اتفاقی امیدوارکننده بود و خبر از آیندهای روشن برای صنعت فشن ایران میداد. با این حال طبیعی است که چنین شروعی، همچون هر آغاز دیگری، کاستیهایی را نیز به همراه داشته باشد؛ کاستیهایی که میتوانند مسیر اصلاح و تکامل سالهای آینده را هموار کنند.
با وجود تلاشهای قابل توجه، هماهنگی میان آثار ارائهشده و شعارِ محوری هفتهی دیزاین (میراث پایدار، آیندهی پویا) در برخی موارد کمتر از انتظار بود. همچنین بخشی از آثار بیشتر در حوزهی هنر قرار میگرفتند تا دیزاین و باید با دقت بیشتر و معیارهای سختگیرانهتری انتخاب میشدند.
نکتهی قابل تأمل دیگر، نبود ارائههای انگلیسی و عدم حضور مترجم بود. این در حالی است که میزان حضور بازدیدکنندگان خارجی، بیش از انتظار بود و نبود توضیحات دقیق، آنها را در مواجهه با آثار دچار سردرگمی میکرد.
از منظر مقیاس و فضا نیز بخش فشن ظرفیت نمایش گستردهتر و حضور تعداد بیشتری از دیزاینرها را داشت. بخش فشن با توجه به استقبال مخاطبان میتواند در سال آینده در فضایی بزرگتر و به طور گستردهتری ارائه شود و آثار بیشتری را به نمایش بگذارد.
با وجود تمام این چالشها، باید توجه داشت که حضور فشن در هفتهی دیزاین امسال، خود یک اتفاق مهم و امیدوارکننده بود؛ اتفاقی که میتواند آغاز مسیری تازه و جدی برای تعریف جایگاه فشن به عنوان بخشی از جریان دیزاین در ایران باشد.
ساره سیاحی
بخش مد و پوشاک هفتهی دیزاین امسال را میتوان از دو منظر مثبت و انتقادی بررسی کرد؛ ابتدا به نقاط قوت میپردازم و سپس پیشنهادهایی برای بهبود این رویداد در سال آینده ارائه میکنم.
نکات مثبت
۱- شکلگیری بخش مد برای نخستین بار: سال ۱۴۰۴ نخستین تجربهی حضور رسمی مد در هفتهی دیزاین بود؛ اقدامی ارزشمند که آغاز یک جریان تازه محسوب میشود. استمرار در این بخش میتواند به مرور نواقص را کاهش دهد و آن را به استانداردهای بالاتری نزدیک کند.
2- مواجههی مخاطبان با بُعد هنری مد: این رویداد فرصتی فراهم کرد تا مخاطبان عمومی، مد را نه از مسیر بازار و خرید، بلکه از منظر هنری و در بستر یک گالری تجربه کنند. این تغییر رویکرد، درک تازهای از پیوند مد و هنر ایجاد کرد.
۳- برگزاری پنلها و گفتوگوهای میانرشتهای: سخنرانیها و پنلهای تخصصی با حضور دیزاینرها، استادان و پژوهشگران حوزههای مختلف مانند جامعهشناسی و روانشناسی، به تحلیل عمیقتر مد و بازشناسی جایگاه فرهنگی آن کمک کرد.
پیشنهادها برای سال آینده
1- فراهمکردن بستر واقعی برای حضور طراحان نوظهور: اگرچه در اهداف رویداد بر حمایت از طراحان نوظهور تأکید شده بود، اما در عمل فرصتی برای نمایش آثار این گروه دیده نشد. با وجود فراخوان ارسال آثار پیش از برگزاری رویداد، کار هیچکدام از دیزاینرهای شناختهنشده و چهبسا خلاق پذیرفته نشد. در این راستا، پیشنهاد میشود بخش مد همکاری گستردهتری با دانشکدههای طراحی لباس در دانشگاهها و دانشجویان مستعد داشته باشد.
۲. پرهیز از انحصارگرایی: انحصارگرایی، واژهایست که در گفتوگو با بسیاری از شرکتکنندگان شنیده شد. برای افزایش شفافیت و کیفیت، بهتر است انحصارگرایی در انتخاب دیزاینرها، برندها و حتی تیم اجرایی کاهش یابد و فرایندها با کارشناسی دقیقتر پیش برود.
۳- حذف آثار تکراری: مخاطب، زمانی ارزشمند برای حضور در هفتهی دیزاین صرف میکند؛ مواجهه با آثار تکراری -به هر دلیلی که باشد- تجربهی او را کمرنگ کرده و ارزش کلی رویداد را تحتتأثیر قرار میدهد.
فریناز غفاری
بخش مد و پوشاک هفته دیزاین تهران، امسال بیشتر شبیه یک آزمایش بود؛ جایی بین فشن، هنر و چیزی که هنوز اسم مشخصی ندارد. در گالری ماد، مجموعهای از art wearها چیده شده بود؛ لباسهایی که بیشتر از آنکه برای پوشیدن طراحی شده باشند، برای دیدن و تفسیر آماده شده بودند. بعضی از آنها به وضوح به سمت فاینآرت متمایل بودند؛ پارچههایی که بیشتر نقش بوم داشتند تا لباس و فرمهایی که معلوم نبود باید آنها را لباس حساب کرد یا چیدمان! در کنار اینها، آثاری از پارچه و نخ دیده میشد که روی مرز صنایع دستی، هنر مفهومی و مد حرکت میکردند؛ نه کاملاً بیربط به فشن، اما نه آنقدر در پیوند با آن که مخاطب تکلیفش را بداند. بخش جواهرات، پرفورمنس، کیف و کفش اما یکدستتر و حرفهایتر ظاهر شده بود.
در مجموع، فضا مثل یک مکالمهی نیمهتمام بود؛ بخشی از آن دقیق و جذاب، بخشی دیگر در تلاش برای پیدا کردن جایگاه خود در بین هنرهای تجسمی و طراحی مد. همین مرزهای لغزنده هم باعث شد تجربهای همزمان چالشبرانگیز و الهامبخش شکل بگیرد.
با همهی بالا و پایینها، واقعیت این است که همین جنس رویدادهاست که صحنهی مد ایران را تکان میدهد. حتی اگر بعضی کارها بیشتر فاینآرت باشند تا فشن یا بعضی ایدهها هنوز خام باشند، وجودشان ضروریست. این فضاها به طراحها اجازه میدهد تا با فراغ بال فکر کنند، اشتباه کنند، تجربه کنند و از دل همین تجربهها مسیرهای تازه بیرون میزند. برگزاری این رویدادها باید بیشتر شود چون همین تداوم باعث رشد میشود.
صادقانه بگویم، دوست دارم برای سال بعد این مرز مبهم بین فشن و فاینآرت شفافتر شود. اگر قرار است آثار art wear باشد، پس باید با زبان هنر معاصر و به روز حرف بزند، نه نصفهنیمه و تکراری. اگر قرار است فشن باشد، باید ساختار، تکنیک و ایدئولوژی طراحی فشن در پس آن دیده شود؛ امیدوارم سال بعد انتخاب آثار سختگیرانهتر باشد. انتظار دارم سال آینده وقتی وارد گالری میشوم، حس کنم یک روایت مشخص وجود دارد؛ چیزی که به جای سؤالِ «این دقیقاً چیست؟» به من بگوید «این مسیرِ فشنِ امروز ایران است» و سمت و سوی آن را نشان دهد.
نسیم پویانسب
حضور در بخش مد و پوشاک هفته دیزاین تهران، فرصتی بود برای ارزیابی دوبارهی جایگاه دیزاین در صنعت فشن ایران و مشاهدهی مسیرهایی که برندها در بیان هویت و جهانبینی خود پیموده و انتخاب کرده بودند. آنچه برای من برجسته بود، تلاش مجموعهای از برندها و هنرمندان برای ارائهی روایت خود بود؛ روایتهایی که در بسیاری از موارد هنوز به بلوغ کامل نرسیده، اما نشان میدهد مد ایران در حال فاصلهگیری از رویکرد صرفاً محصولمحور و حرکت به سوی نگاه مفهوممحور است.
یکی از نکات قابل توجه، رویکرد تعاملی و تجربهمحور برخی ارائهها بود. تلاش برای درگیر کردن مخاطب، چه از طریق چیدمان و چه از طریق توضیح فرآیند طراحی، نشان میدهد که توجه به تفکر پشت محصول در حال تبدیل شدن به یکی از ارزشهای تازه در صنعت فشن ایران است. هر چند این جریان هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد، اما به عقیدهی من جهتگیری آن درست و امیدوارکننده است.
با این حال نکتهای که نمیتوان نادیده گرفت، نبود انسجام کلی در بخش مد و پوشاک هفته دیزاین بود. برندها و هنرمندان هر یک دنیای خودشان را ساخته بودند، اما پیوندی که همهی این دنیاها را در چارچوب یک روایت کلی کنار هم قرار بدهد، دیده نمیشد.
در کنار همهی اینها، جایگاه شهر تهران برای من در این هفته بسیار جذاب بود. شهر تبدیل به بستری پویا شده بود که روایتها در آن جاری شده بود. این ارتباط شهر و مد، از دید من یکی از ارزشمندترین دستاوردهای سال یک هفته دیزاین تهران بود.
در مجموع، بخش مد و پوشاک هفته دیزاین تهران نشان داد که از لحاظ تفکر طراحی، مد ایران در حال ورود به مرحلهای تازه است.
مرحلهای که در آن شهر، مخاطب، روایت و محصول در کنار یکدیگر قرار میگیرند. این رویداد اگرچه هنوز به نقطهی ایدهآل خود نرسیده، اما توانست تصویری روشن از مسیر پیشِ روی فشن معاصر ایران ارائه دهد؛ مسیری که نیازمند تداوم، پژوهش و تقویت پیوند میان هنر، صنعت و تفکر دیزاین است.
صنم فربهی
آغاز همیشه ارزشمند است؛ هیچ شروعی نیست که در آن امید به آینده نباشد. شاید این هفته با کموکاستیهایی همراه بود، اما طبیعی است؛ ما درست مانند کودکی بودیم که نخستین قدمهایش را برمیدارد، با کمی تعلل و چند زمین خوردن. با این حال، من آیندهای روشن برای این بخش میبینم. ایران سرشار از آرتیستها و دیزاینرهای خلاق در حوزهی فشن است و بیشک در سالهای آینده شاهد آثار پختهتر و درخشانتری خواهیم بود. برگزاری بخش فشن در هفته دیزاین تهران میتواند مسیر دیده شدن مد و پوشاک ایران در سطح جهان را هموار کند؛ اتفاقی که با تمام وجود منتظر تحقق آن هستم.
هدیه شریفی
هفته دیزاین تهران که امسال از ۲۱ تا ۲۶ آبان برگزار شد، بار دیگر نشان داد که ظرفیت تبدیل شدن به یکی از رویدادهای مرجع طراحی در منطقه را دارد؛ رویدادی که اگر با برنامهریزی دقیقتر و تداوم سالانه همراه شود، میتواند در آینده جایگاهی مشابه با هفتههای دیزاین معتبر دنیا به دست آورد. امسال بخش قابل توجهی از رویداد به پنلها، نشستها و نمایشگاههایی اختصاص داشت که موضوعات متنوعی از طراحی محصول و معماری داخلی تا پایداری، نوآوری و نقش فرهنگ بصری معاصر را پوشش میدادند. حضور طراحان جوان و برندهای مستقل نیز فضای تازهای ایجاد کرده بود و نشان میداد که خلاقیت نسل جدید میتواند موتور محرک این رویداد باشد.
با این حال، برای ارتقاء در سالهای آینده لازم است ساختار رویداد، منسجمتر تبیین شود؛ از انتخاب مکانها و نحوهی پراکندگی برنامهها تا ارتباط مؤثر با مخاطبان متخصص و عام. همچنین، دعوت از چهرههای بینالمللی و ایجاد پلتفرمهایی برای تبادل دانش میان طراحان داخلی و خارجی میتواند اثرگذاری هفتهی دیزاین را چند برابر کند.
در مجموع، هفته دیزاین تهران رویدادی رو به رشد است؛ رویدادی که اگر جدی گرفته شود، توان دارد جایگاه تهران را در نقشهی دیزاین منطقه پررنگتر از همیشه کند.
