موزه بزرگ مصر (Grand Egyptian Museum) سرانجام پس از دو دهه انتظار، در جیزه افتتاح شد؛ موزهای که به عنوان یکی از بزرگترین پروژههای فرهنگی قرن بیستویکم، نقطهی تلاقی میراث باستانی و معماری معاصر به شمار میآید. این افتتاحیه نهتنها به مصر جایگاهی تازه در نقشهی فرهنگی جهان بخشید، بلکه نشان داد چگونه تاریخ میتواند در قالبی نو، به آینده پیوند بخورد.
موزه بزرگ مصر؛ آغاز فصل تازهای در روایت میراث و فرهنگ
مراسم افتتاحیه با حضور عبدالفتاح السیسی (رئیس جمهور مصر) و چهرههای بینالمللی مانند فرانک والتر اشتاینمایر (رئیسجمهور آلمان)، دیک شوف (نخستوزیر هلند)، ویکتور اوربان (نخستوزیر مجارستان) و محمود عباس (رئیسجمهور فلسطین) برگزار شد. ترکیب نمایشهای هنری الهامگرفته از دوران فراعنه، رقص و موسیقی زنده و نورپردازیهای باشکوه، نه فقط صحنهای دیدنی خلق کرد، بلکه گویای این بود که GEM میخواهد در سطح جهانی خود را معرفی کند. اینجا، تاریخ تنها یک روایت خشک نیست؛ بلکه وارد گفتوگو با هنر، گردشگری و سیاست میشود.
جالب است بدانید مراسم افتتاحیه در ابتدا قرار بود سوم ژوئیه برگزار شود، اما جنگ ۱۲ روزهی ایران و اسرائیل و بسته شدن فضای هوایی خاورمیانه، آن را به تأخیر انداخت. به نظر میرسد این تأخیرِ ناخواسته، فرصتی فراهم کرد تا مراسم نهایی با آمادگی کامل و پوشش رسانهای گستردهتر برگزار شود؛ نکتهای که در پروژههای بزرگ اغلب نادیده گرفته میشود و میتواند کیفیت تجربهی بازدیدکننده و دیدگاه جهانی پروژه را تعیین کند.
تاریخچه و چشمانداز موزهی بزرگ مصر
قرارگیری Grand Egyptian Museum در فاصلهای کوتاه از اهرام جیزه، تصمیمی استراتژیک است؛ موزهای با ظرفیت نگهداری بیش از ۱۰۰ هزار اثر باستانی و طراحی الهامگرفته از فرم اهرام که هدفش فراتر از نمایش صرف اشیاست. مسیر حرکت، حجم سالنها، نورپردازی و چشماندازها در هماهنگی کامل طراحی شدهاند تا بازدیدکننده نه فقط ناظر، بلکه درگیر تجربهای حسی از قلب تمدنی باستانی باشد. به بیان دیگر، خودِ موزه روایتگر تاریخ است؛ جایی که گذشته و دنیای مدرن در هم تنیدهاند و همین امر، میتواند GEM را به فضایی منحصربهفرد در میان موزههای جهان بدل کند.
سنگ بنای موزهی بزرگ مصر در۴ فوریه ۲۰۰۲ گذاشته شد و تکمیل آن پس از دو دهه و عبور از چالشهای سیاسی، اقتصادی و حتی پاندمی کرونا، نشاندهندهی پایداری و پشتکار مصر در حفظ و معرفی میراث خود است.
هدف Grand Egyptian Museum این است که جایگاهی همتراز با برترین موزههای جهان داشته باشد و در نگاه مردم و در اعتبار جهانی، در کنار معتبرترین مراکز فرهنگی دنیا قرار گیرد.
مجموعههای شاخص و میراث باستانی GEM
بزرگترین جاذبهی Grand Egyptian Museum، مجموعهی گنجینههای آرامگاه توتعنخآمون (Tutankhamun) است که در سال ۱۹۲۲ کشف شد. ماسک طلایی، تابوت، تخت و هزاران شیء دیگر که پیشتر در موزههای پراکنده نگهداری میشدند، اکنون در یک مجموعه گرد آمدهاند و دیدن آنها تجربهای منسجم و تاریخی فراهم میکند. علاوه بر این، مجسمهی عظیم رامسس دوم که سالها در میدان مرکزی قاهره جای داشت، اکنون در سالن ورودی GEM به نمایش درآمده است. موزه به روی عموم باز است و بازدیدکنندگان میتوانند حدود ۴۵۰۰ اثر از مجموع تقریباً ۵۰۰۰ اثر تدفینی را مشاهده کنند، آثاری که پیشتر در نقاط مختلف کشور از جمله موزهی مصر قدیم در مرکز قاهره پراکنده بودند.
معماری موزهی بزرگ مصر
طراحی GEM مدرن، مینیمال و در عین حال باشکوه است و به وضوح با موزهی نئوکلاسیک قدیمی مصر تفاوت دارد. ساختمان موزه با الهام از فرم اهرام و رعایت استانداردهای بینالمللی طراحی شده تا هم هویت مصر باستان را نشان دهد و هم تجربهای جدید برای بازدیدکنندگان فراهم کند.
هزینهی بیش از یک میلیارد دلاری ساخت موزه عمدتاً از طریق وامهای توسعهای ژاپن تأمین شده است. طراحی آن را شرکت ایرلندی Heneghan Peng Architects بر عهده داشته و مساحتش در حدود ۱۲۰ هکتار، تقریباً هماندازهی کشور واتیکان است.
اهمیت پایداری و محیط زیست در طراحی موزهی بزرگ مصر
GEM تنها یک مرکز فرهنگی نیست؛ این موزه یکی از نخستین ساختمانهای سبز و دوستدار محیطزیست در مصر به شمار میآید و در طراحی و ساخت آن تلاش شده تمام جنبههای ساختمان پایدار رعایت شود. از جمله اقدامات این موزه میتوان به ایجاد مسیرهای دوچرخهسواری، پارکینگ و استفاده از خودروهای برقی برای دسترسی آسان، بهینهسازی مصرف آب و انرژی از طریق استفادهی مجدد از آب و کاهش مصرف در باغها، نصب سیستمهای اندازهگیری، شناسایی نشتی و کنترل حرارت و بهرهگیری از منابع انرژی تجدیدپذیر اشاره کرد. همچنین مدیریت کیفیت محیط داخلی با بهبود تهویه، استفاده از تهویهی طبیعی و رعایت محاسبات فیزیک ساختمان، تجربهای امن، راحت و دلپذیر برای بازدیدکنندگان فراهم میکند. این اقدامات نهتنها به حفظ محیطزیست کمک میکنند، بلکه Grand Egyptian Museum را در مسیر دریافت گواهی «ساختمان سبز» و «اهرام سبز مصر» قرار داده و رسماً به عنوان یک پروژهی پایدار محیطزیستی معرفی میکند.
نقش روابط عمومی و ارتباط با جامعه
روابط عمومی موزه (PR) بخش مهمی از موفقیت موزهی بزرگ مصر است. این بخش با برگزاری همایشها، نمایشگاهها، رویدادها و استفاده از رسانههای دیجیتال، هم جامعهی محلی و هم مخاطبان جهانی را درگیر میکند. Grand Egyptian Museum در دوران کرونا و بازدیدهای آزمایشی، میزبان سخنرانیها و برنامههای آموزشی متنوع برای مدارس، دانشگاهها و گروههای خاص بود و توانست تجربهای جذاب برای بازدیدکنندگان ایجاد کند.
روابط عمومی موزه همچنین اهداف توسعهی پایدار (SDGs) را ترویج میدهد؛ استفاده از انرژی سبز، آموزش با کیفیت و مشارکت جامعه. این استراتژی نه تنها به شناخت بیشتر موزهی بزرگ مصر کمک میکند، بلکه بازدیدکنندگان را به سفیران فرهنگی تبدیل میکند و پیام میراث مصر را به جهان منتقل میکند.
تأثیر جهانی و اقتصاد گردشگری موزهی بزرگ مصر
موزهی بزرگ مصر به عنوان یک نماد فرهنگی و علمی بینالمللی، نقش مهمی در احیای صنعت گردشگری مصر دارد. با توجه به استقبال ۱۵ میلیون گردشگر در ۹ ماه اول ۲۰۲۵ و درآمد حدود ۱۲.۵ میلیارد دلار، این موزه میتواند نقش حیاتی در اقتصاد کشور و معرفی مصر به عنوان قلب تمدن باستانی ایفا کند.
سخن پایانی
در نهایت میتوان گفت موزهی بزرگ مصر نماد پیوند تاریخ با جهان مدرن، فرهنگ با علم و میراث با پایداری محیط زیست است. با این حال، ارزیابی دقیق موفقیت بلندمدت آن نیازمند نگاه انتقادی به هزینه، دسترسی اجتماعی و تأثیرات فرهنگی و محیطی است. این پروژه، با وجود تمام شکوه و دستاوردها، بیش از هر چیز نیازمند مدیریت مستمر، برنامههای آموزشی و مشارکت جامعه است تا تأثیر واقعی خود را بر نسلهای امروز و آینده نشان دهد.
منابع:
phys.org
